Yondiruvçi vositalar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 21–22-b. — ziyouz.com
Yondiruvçi vositalar duş manning harbiysanoat obyektlari, inşootlari, jangovar texnikasi, jonli kuçlarini yondiriş orqali şikastlaydigan qurolaslaha va moddalar. Yo. v. juda yuqori issiqlik hosil qiladi va möljaldagi obyektlarni yondirib yuboradi. Harbiy işda Yo. v. (porox, turli moylar) dan foydalaniş qadim zamonlardan ma'lum. 1jahon uruşida, ayniqsa 2jahon uruşida keng qöllanilgan. Yo. v. yondiruvçi bombalar, yondiruvçi snaryadlar, yondiruvçi öq, yondiruvçi bak, yondiruvçi moddalardan iborat (aviatsiya, artilleriya va b. texnika yordamida işlatiladi). Bombalar duşmanning öt olişi qiyin bölgan omborlari, jangovar texnikasi, sanoat obyektlarini yondirişda işlatiladi. Bunday bombalar termitli (78—72% temir oksidi b-n 22—28% alyuminiy kukuni aralaşmasi) yoki napalmli (quyultirilgan neft mahsulotlari) böladi. Portlaganda 1000° dan 2500° gaça issiqlik hosil qiladi. Yondiruvçi snaryadlar termit b-n töldirilgan artilleriya snaryadlari va minalaridir. Bunday snaryadlar portlaganda 3000° issiqlik ajraladi. Öq oson alangalanadigan narsalar va moddalar (benzin, yoğoç inşootlar, piçansomon ğaramlarini) yondirişda qöllaniladi. Nişonga tekkanda öt oladigan yondiruvçi modda öq uçiga joylangan böladi. Duşmanning inşootlari, öqdori va yonilği omborlari, qöşini, t. y. tarkiblarini yöq qilişda yonuvçi suyuqliklar (benzin, kerosin, neft, toşkömir smolasi) aralaşmasi aviatsiya yordamida maxsus yondiruvçi baklardan purkaladi. Yo. v. sifatida oq fosfor b-n uglerod sulfid aralaşmasi (20:1 nisbatda) ham işlatiladi. Bunday aralaşma b-n töldirilgan snaryad va minalar portlaganda katta maydonlarga soçilib ketadi, inşoot, texnika va odamlarga şikayet yetkazadi. Hoz. zamon armiyalari ixtiyorida Yo. v.ning turlituman xillari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁНДИРУВЧИ ВОСИТАЛАР душ маннинг ҳарбийсаноат объектлари, иншоотлари, жанговар техникаси, жонли кучларини ёндириш орқали шикастлайдиган қуроласлаҳа ва моддалар. Ё. в. жуда юқори иссиқлик ҳосил қилади ва мўлжалдаги объектларни ёндириб юборади. Ҳарбий ишда Ё. в. (порох, турли мойлар) дан фойдаланиш қадим замонлардан маълум. 1жаҳон урушида, айниқса 2жаҳон урушида кенг қўлланилган. Ё. в. ёндирувчи бомбалар, ёндирувчи снарядлар, ёндирувчи ўқ, ёндирувчи бак, ёндирувчи моддалардан иборат (авиация, артиллерия ва б. техника ёрдамида ишлатилади). Бомбалар душманнинг ўт олиши қийин бўлган омборлари, жанговар техникаси, саноат объектларини ёндиришда ишлатилади. Бундай бомбалар термитли (78—72% темир оксиди б-н 22—28% алюминий кукуни аралашмаси) ёки напалмли (қуюлтирилган нефть маҳсулотлари) бўлади. Портлаганда 1000° дан 2500° гача иссиқлик ҳосил қилади. Ёндирувчи снарядлар термит б-н тўлдирилган артиллерия снарядлари ва миналаридир. Бундай снарядлар портлаганда 3000° иссиқлик ажралади. Ўқ осон алангаланадиган нарсалар ва моддалар (бензин, ёғоч иншоотлар, пичансомон ғарамларини) ёндиришда қўлланилади. Нишонга текканда ўт оладиган ёндирувчи модда ўқ учига жойланган бўлади. Душманнинг иншоотлари, ўқдори ва ёнилғи омборлари, қўшини, т. й. таркибларини йўқ қилишда ёнувчи суюқликлар (бензин, керосин, нефть, тошкўмир смоласи) аралашмаси авиация ёрдамида махсус ёндирувчи баклардан пуркалади. Ё. в. сифатида оқ фосфор б-н углерод сульфид аралашмаси (20:1 нисбатда) ҳам ишлатилади. Бундай аралашма б-н тўлдирилган снаряд ва миналар портлаганда катта майдонларга сочилиб кетади, иншоот, техника ва одамларга шикает етказади. Ҳоз. замон армиялари ихтиёрида Ё. в.нинг турлитуман хиллари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.