Yonğin

Yonğin — bir zumda şiddat b-n röy beradigan va tez tarqaladigan yoniş jarayoni. Moddiy boyliklarni yöqotadi va inson hayoti uçun xavf soladi. Yo.ga, asosan, olovdan ehtiyotsizlik b-n foydalaniş, elektr va gaz asboblaridan hamda işlab çiqariş jihozlaridan foydalanişning qoida va meyorlarini buziş, moddalar (materiallar) ning özözidan alangalanişi sabab böladi. Taşqi (oçiq), mas, çöl, örmon, neft va gaz favvoralari Yo.i; içki (berk), mas, şaxta, bino içidagi Yo. xillarga bölinadi. Yo. işğol qilgan fazoni şartli ravişda zonalarga: faol yoniş, issiqlik ta'sir etuvçi va tutun b-n qoplaş zonalariga bölinadi. Faol yoniş zonasi (Yo. öçoği) yuqori issiqlik va tutun hosil qiladi. Bunda materiallar köpinça atmosfera havosining kislorodi b-n özaro ta'sirlaşib tutaydi, alangalanadi, natijada issiqlik va tutun hosil böladi. Yonayotgan qurilmalar va materiallar issiklik ta'sirida qiziydi va alangalanadi, yonmaydiganlari deformatsiyalanadi. Bu zonadagi eng yuqori tra taşqi Yo.da sodir bölib, qattiq materiallar 1000°— 1250°, suyukliklar 1100°—1300°, yonuvçi gazlar 1250°—1350° tra çiqaradi. Faol yoniş zonasini boşqa zona — issiqlik ta'sir etuvçi zona qurşab oladi. Uning issiqlik ta'siri taxm. 60—80° pastroq bölib, atrofdagi obyekt va insonlar uçun xavfli böladi. Yo. vaqtida ajralib çiqadigan yoniş mahsuloti (tutun) b-n qoplaş zonasini hosil qiladi. Tutun tarkibida, odatda, azot, kislorod, uglerod oksidi, karbonat angidrid, suv buğlari, kul va b. moddalar böladi. Tutun tarkibiga kiruvçi töla va çala yoniş mahsulotlari juda zaxarli, ayniqsa, polimer materiallar yonganda öta zaharli böladi. Ba'zi hollarda çala yongan mahsulotlar, mas, uglerod oksidi kislorod b-n yonuvçi va portlaşga xavfli aralaşma hosil qilişi mumkin. Yo. b-n kuraşişda öt öçiriş texnikasidan foydalaniladi.