Yonilği filtri

Yonilği filtri - yonilğini mexanik aralaşmalar va suvdan tozalaydigan qurilma. Içki yonuv dvigatelitl yonilği b-n ta'minlaş tizimida qöllaniladi. Yonilği yaxşi tozalanmasa, karbyuratorli dvigatelda jiklyorlarni, dizelsa yonilği nasosi va forsunkani ifloslantirib, ularni işdan çiqarişi mumkin. Dizel dvigatellarida bir yöla dağal va mayin tozalovçi Yo. f.dan foydalaniladi. Dağal tozalovçi Yo. f. tirqişli metall lenta yoki plastinkalardan iborat bölib, yirik zarralarni tutib qoladi. Mayin tozalovçi Yo. f. paxta, ip (qoğoz) va fetr (maxsus jun) dan tayyorlanib, yonilğini juda mayda aralaşmalardan tozalaydi. Karbyuratorli dvigatellarda törli va plastinkali filtrlar qöllaniladi. YONIŞ — muayyan miqdorda issiklik va yoruğlik (alanga) çiqarib, şiddat b-n ötadigan murakkab fizik-kimyoviy jarayon. Köpinça, Yo. asosini moddalarning oksidlovçi ekzotermik reaksiyasi taşkil etadi. Fizikkimyoviy nazariyaga köra, moddalardagi issiklik yoki diffuzion özgariş jarayonlari, portlovçi moddalar, ozon, atsetilenning ajralişi, moddalarning xlor, ftor b-n birikişi, metallarning xlor, natriy oksidi va b. b-n özaro ta'siri Yo. hisoblanadi. Yo.ning diffuzion (faol zarralarning diffuziyalanişi natijasida tarqalişi) va issiklik (issiklik uzatiş natijasida tarqalişi) turlari bor. Diffuzion Yo. past bosimda röy beradi (mas, gaz va havo aralaşmasining yonişi). Issiqlik Yo. i peçlar, içki yonuv dvigatellarida ötadi. Yonuvçi modda va oksidlovçining agregat holatiga köra, gomogen Yo., portlovçi moddalar va poroxlarning yonişi, geterogen Yo. farq qilinadi. Gomogen Yo. — gaz va buğsimon yonuvçi moddalarning gazeimon oksidlovçi (mas, havo kislorodi) muhitida yonişi. Gaz peçlari, kameralari, kolonkalari va b.da şunday Yo. röy beradi. Portlovçi moddalarning yonişi — portlovçi moddalarning böliniş ekzotermik kimyoviy reaksiyasi zonasining özözidan tarqalişi yoki bir qatlamdan ikkinçi qatlamga reaksiya energiyasi (issikdik)ning utişi natijasida portlovçi modda komponentlarining özaro ta'sirlaşuvi. Bunda Yo. tezligi portlovçi moddaning tabiatiga, zaryadning bosimi, trasi, ziçligiga boğliq böladi. Bunday Yo.da taşqaridan havo beriş şart emas. Geterogen Yo. — suyuq va qattiq yonilğining gazeimon oksidlovçi muhitida yonişi. Suyuq moddalarning yonişida ularning buğlanişi muhim rol öynaydi. Tez buğlanadigan suyuqliklarning yonişini gomogen Yo.ga kiritiş mumkin. Qattiq moddalar yonganda, köpinça, ularning tarkibidagi uçuvçi komponentlar ajralmaydi (mas, metallarning yonişi). Texnikada tarkibida uglerod va ma'lum dorda organik moddalar bölgan qattiq yoqilği, mas, kömirning yonişi muhim örin tutadi. Yo.ning istalgan turida ikki bosqiç — alangalaniş va yonuvçi moddaning yonişi hamda Yo. mahsulotlari hosil bölgunça yonib tugaşi röy beradi. Ikkala bosqiç uçun ketgan vaqt umumiy Yo. vaqtini taşkil qiladi. Yonilğini töla yondiriş uçun kam vakt sarflaş yokiş texnikasining asosiy vazifasidir. Qattiq, suyuq yoki gazeimon yoqilği töla yonganda ajraladigan issiklik mikdori yoqilğining yoniş issiqligi deyiladi. Yoniş issikligining past va yuqori, soliştirma va hajmiy xillari bor. Past yoniş issiqligi yuqori yoniş issikligidan yoqilği yonganda hosil böladigan suvning buğlanişi uçun sarflanadigan issiklik miqdoriça kiçik böladi. Mas, toş kömirning soliştirma yoniş issikligi 28—34 MJ/kg, benzinniki 44 MJ/kg, tabiiy gazning hajmiy yoniş issikligi 31 — 38 MJ/m3 (1J=0,239 kal). Yo. jarayonini örganiş fan va texnikada, harbiy işda, kosmik raketalarni uçirişda, kundalik turmuşda juda muhim örin tutadi.