Yopinçiq
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28-b. — ziyouz.com
Yopinçiq — ayollar boşi ustidan yopadigan kiyim; ayollar qomatini kişi közidan yaşirib turadigan keng törtburçak şaklidagi mato. Rangbarang ip (ipak) b-n kaşta tikib, piston, nozik, közlar qadab bezatiladi. Töylarda va köçaga çiqqanda Yo. tutilgan. Yo. kişilik kiyimi bölişi b-n birga kelinlar sepiga ham kiritilgan, nikoh libosining asosiy qismiga aylangan. Özbekiston hududida Yo.ning paranji, sarandoz, jelak va b. turlari mavjud. Yelkaga taşlab yuriladigan yengi uzun çopon şaklidagi turi mil. av. 1ming yillik örtalarida yuzaga kelgan. Özbekiston hududidan topilgan qad. davr madaniy yodgorliklari (mayda sopol haykalçalar) bu yerda qadimdan Yo. bölganligini körsatadi; kuşanlar davrida Yo. çetlari (bari va etagi) aylana şaklidagi metall nişonlar b-n hoşiyalanib, keyinroq qora mağiz va yoqasida 1—2 uçburçakli qaytarma b-n bezatilgan. Islom dini hukmronligi davridan boşlab boşga (ba'zan qora tör b-n yuzni berkitgan holda) yopa boşlaganlar; şu tarzda paranjining dastlabki nusxalari paydo bölgan (16—17a.lar). 18—19a.larda keng Tarkalgan, 20a. örtalarigaça saqlangan. 20a. örtalaridan yana Yo. urf böla boşladi, faqat Farğona vodiysida Yo. örniga katta gulli (şol) römollardan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁПИНЧИҚ — аёллар боши устидан ёпадиган кийим; аёллар қоматини киши кўзидан яшириб турадиган кенг тўртбурчак шаклидаги мато. Рангбаранг ип (ипак) б-н кашта тикиб, пистон, нозик, кўзлар қадаб безатилади. Тўйларда ва кўчага чиққанда Ё. тутилган. Ё. кишилик кийими бўлиши б-н бирга келинлар сепига ҳам киритилган, никоҳ либосининг асосий қисмига айланган. Ўзбекистон ҳудудида Ё.нинг паранжи, сарандоз, желак ва б. турлари мавжуд. Елкага ташлаб юриладиган енги узун чопон шаклидаги тури мил. ав. 1минг йиллик ўрталарида юзага келган. Ўзбекистон ҳудудидан топилган қад. давр маданий ёдгорликлари (майда сопол ҳайкалчалар) бу ерда қадимдан Ё. бўлганлигини кўрсатади; кушанлар даврида Ё. четлари (бари ва этаги) айлана шаклидаги металл нишонлар б-н ҳошияланиб, кейинроқ қора мағиз ва ёқасида 1—2 учбурчакли қайтарма б-н безатилган. Ислом дини ҳукмронлиги давридан бошлаб бошга (баъзан қора тўр б-н юзни беркитган ҳолда) ёпа бошлаганлар; шу тарзда паранжининг дастлабки нусхалари пайдо бўлган (16—17а.лар). 18—19а.ларда кенг Tapкалган, 20а. ўрталаригача сақланган. 20а. ўрталаридан яна Ё. урф бўла бошлади, фақат Фарғона водийсида Ё. ўрнига катта гулли (шол) рўмоллардан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.