Yoqilği balansi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 66-b. — ziyouz.com
Yoqilği balansi — mamlakat miqyosida har xil yoqilği turlarini qazib oliş, qayta işlaş va ulardan foydalaniş balansi. Özbekiston yoqilğienergetika resurelarida yoqilği hissasi 99,2% ni taşkil qiladi (2000). 20a. boşlarida Özbekistonning Yo. b.da ötin va qisman neft (oz daraja toşkömir) asosiy örinni egallagan. 20a. ning 50y.lari örtalaridan boşlab yangi neft va gaz konlari oçildi va işga tuşirildi. Natijada Yo. b.da ötin va kömir hissasi kamayib, yoqilği qazib olişda neft va gaz hissasi uzluksiz oşib bordi. Özbekiston Yo. b.da tabiiy gazning yalpi mikdori 1958 y. dan 1965 y.gaça 4% dan 80 % ga ortdi, neft hissasi 48,8% dan 10,5% ga, kumir hissasi 46,6% dan 9,2% ga, ötin hissasi 0,6% dan 0,2% ga kamaydi. Özbekiston Yo. b.ning çiqim qismi tarkibi ham özgardi: yoqilğining katta qismi sanoat va transport i. ç. ehtiyojlari uçun, bir qismi aholi ehtiyojlari uçun sarflanadi. Yoqilğidan sanoatning qora metallurgiya, maşinasozlik, kimyo sanoati, quriliş materiallari sanoati kabi tarmoqlarida foydalaniladi. Ayniqsa sanoatda texnologiyu yoqilği va xom aşyo sifatida gaz köp işlatiladi. Özbekistonda 2000 y.ga kelib respublikaning yoqilğienergetika balansi asosini gaz, neft va kömirni qazib oliş taşkil qiladi Çet mamlakatlardan AQŞ va Kanada neft va gaz qazib olişda oldingi örinlarda turadi. Buyuk Britaniya, Fransiya, Yaponiyada asosan kumir qazib olinadi, lekin bu mamlakatlarda import orqali neft va gaz iste'moli birinçi örinda turadi.
Hojiakbar Abdubekov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁҚИЛҒИ БАЛАНСИ — мамлакат миқёсида ҳар хил ёқилғи турларини қазиб олиш, қайта ишлаш ва улардан фойдаланиш баланси. Ўзбекистон ёқилғиэнергетика ресуреларида ёқилғи ҳиссаси 99,2% ни ташкил қилади (2000). 20а. бошларида Ўзбекистоннинг Ё. б.да ўтин ва қисман нефть (оз даража тошкўмир) асосий ўринни эгаллаган. 20а. нинг 50й.лари ўрталаридан бошлаб янги нефть ва газ конлари очилди ва ишга туширилди. Натижада Ё. б.да ўтин ва кўмир ҳиссаси камайиб, ёқилғи қазиб олишда нефть ва газ ҳиссаси узлуксиз ошиб борди. Ўзбекистон Ё. б.да табиий газнинг ялпи микдори 1958 й. дан 1965 й.гача 4% дан 80 % га ортди, нефть ҳиссаси 48,8% дан 10,5% га, кумир ҳиссаси 46,6% дан 9,2% га, ўтин ҳиссаси 0,6% дан 0,2% га камайди. Ўзбекистон Ё. б.нинг чиқим қисми таркиби ҳам ўзгарди: ёқилғининг катта қисми саноат ва транспорт и. ч. эҳтиёжлари учун, бир қисми аҳоли эҳтиёжлари учун сарфланади. Ёқилғидан саноатнинг қора металлургия, машинасозлик, кимё саноати, қурилиш материаллари саноати каби тармоқларида фойдаланилади. Айниқса саноатда технологию ёқилғи ва хом ашё сифатида газ кўп ишлатилади. Ўзбекистонда 2000 й.га келиб республиканинг ёқилғиэнергетика баланси асосини газ, нефть ва кўмирни қазиб олиш ташкил қилади Чет мамлакатлардан АҚШ ва Канада нефть ва газ қазиб олишда олдинги ўринларда туради. Буюк Британия, Франция, Японияда асосан кумир қазиб олинади, лекин бу мамлакатларда импорт орқали нефть ва газ истеъмоли биринчи ўринда туради.
Ҳожиакбар Абдубеков.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.