Yor-yor
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32–33-b. — ziyouz.com
Yor-yor — nikoh töyi marosimlari jarayonida aytiladigan xalq qöşiği. Qadim zamonlardan özbek, tojik, uyğur va turkman xalqlari orasida keng tarqalgan. Ikkilik yoki törtlik şaklidagi termalardan iborat bölib, har bandning oxiri, ba'zan örtasida «Yoryor, aylanaman» kabi sözlar qöşib aytiladi. Odatda, doira jörligida, kelinni kuzatayotgan ayollar tomonidan, Farğona vodiysi (Farğona, Öş, Xöjand) va Zarafşon vohasida kelinnikiga ketayotgan yigitlar tomonidan ham ijro etiladi. Yoryorda kelinning xususiyatlari, uning hayoti, orzuistaklari, yaxşi tilak va qutlovlari kuylanadi. Yoryorlarning favqulodda ta'sirçanligi ularda bir vaqtning özida ham mungli yiği (ohangida), ham bayramona şodiyonalik (usulda) kayfiyatlari mujassam etilganligidadir. Xalq yor-yorlari ta'sirida yozma adabiyotda ham yor-yorlar yaratilgan. Navoiyning «Mezon ul-avzon», Boburning «Mufassal» asarlaridagi yor-yor matnlari teranligi va jozibadorligi b-n ajralib turadi. Özbekiston viloyatlari (Buxoro, Farğona, Namangan, Surxondaryo, Xorazm va b.) ning yoryorlari öziga xos xususiyatlarga ega. Kuylari mungli, jozibali, öynoqi, mazmuni lirik, hajv, madhiya ham bölişi mumkin. Yor-yorlar turli folkloretnografik ansambllar repertuaridan, özbek bastakor va kompozitorlari ijodidan ham salmoqli örin olgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁР-ЁР — никоҳ тўйи маросимлари жараёнида айтиладиган халқ қўшиғи. Қадим замонлардан ўзбек, тожик, уйғур ва туркман халқлари орасида кенг тарқалган. Иккилик ёки тўртлик шаклидаги термалардан иборат бўлиб, ҳар банднинг охири, баъзан ўртасида «Ёрёр, айланаман» каби сўзлар қўшиб айтилади. Одатда, доира жўрлигида, келинни кузатаётган аёллар томонидан, Фарғона водийси (Фарғона, Ўш, Хўжанд) ва Зарафшон воҳасида келинникига кетаётган йигитлар томонидан ҳам ижро этилади. Ёрёрда келиннинг хусусиятлари, унинг ҳаёти, орзуистаклари, яхши тилак ва қутловлари куйланади. Ёрёрларнинг фавқулодда таъсирчанлиги уларда бир вақтнинг ўзида ҳам мунгли йиғи (оҳангида), ҳам байрамона шодиёналик (усулда) кайфиятлари мужассам этилганлигидадир. Халқ ёр-ёрлари таъсирида ёзма адабиётда ҳам ёр-ёрлар яратилган. Навоийнинг «Мезон ул-авзон», Бобурнинг «Муфассал» асарларидаги ёр-ёр матнлари теранлиги ва жозибадорлиги б-н ажралиб туради. Ўзбекистон вилоятлари (Бухоро, Фарғона, Наманган, Сурхондарё, Хоразм ва б.) нинг ёрёрлари ўзига хос хусусиятларга эга. Куйлари мунгли, жозибали, ўйноқи, мазмуни лирик, ҳажв, мадҳия ҳам бўлиши мумкин. Ёр-ёрлар турли фольклорэтнографик ансамбллар репертуаридан, ўзбек бастакор ва композиторлари ижодидан ҳам салмоқли ўрин олган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.