Yörğa tuvaloq
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25-b. — ziyouz.com
Yörğa tuvaloq (Chlamydotis undulata) — tuvaloqsimonlar oilasiga mansub quşlarning bir turi. Vazni 1,1 kg dan 2,4 kg gaça; qanoti 350—450 mm. Böynida uzun patlardan iborat «yoqa» bölişi b-n boşqa tuvaloqlardan farq qiladi. Patlari sarğiş qum rangida, boşqariş patlarida qoramtir qönğir köndalang yöllarining bölişi uni çöl şaroitida yirtqiçlardan pana qiladi. Yerda tez (soatiga 35—40 km gaça) yuguradi. Şim. Afrika, Arabiston ya. o., Kiçik, Ğarbiy va Örta Osiyo, Jan. Qozoğiston, Ğarbiy Möğuliston va Sinszyanning çöl va yarim çöl mintaqalarida tarqalgan.
Özbekistonda Qizilqum va oçiq daştlarda uçraydi. Arealining janubiy qismida ötroq yaşaydi; şim. qismidan Arabiston, Ğarbiy Osiyo va Turkmanistonga qişlaş uçun uçib keladi. Asosan, haşarotlar, qisman ösimliklar b-n oziqlanadi. Yer yuzasiga uya qura-di: apr. — may oylarida 1—3 ta tuxum qöyadi. Tuxumlarini faqat modasi bosadi. Şim. hududlardan qişlov joyiga avg.—sent. oylarida uçib ketadi. Ov quşlari qatoriga kiradi. Soni keskin kamayib ketgani tufayli Özbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЙЎРҒА ТУВАЛОҚ (Chlamydotis undulata) — тувалоқсимонлар оиласига мансуб қушларнинг бир тури. Вазни 1,1 кг дан 2,4 кг гача; қаноти 350—450 мм. Бўйнида узун патлардан иборат «ёқа» бўлиши б-н бошқа тувалоқлардан фарқ қилади. Патлари сарғиш қум рангида, бошқариш патларида қорамтир қўнғир кўндаланг йўлларининг бўлиши уни чўл шароитида йиртқичлардан пана қилади. Ерда тез (соатига 35—40 км гача) югуради. Шим. Африка, Арабистон я. о., Кичик, Ғарбий ва Ўрта Осиё, Жан. Қозоғистон, Ғарбий Мўғулистон ва Синьцзяннинг чўл ва ярим чўл минтақаларида тарқалган.
Ўзбекистонда Қизилқум ва очиқ даштларда учрайди. Ареалининг жанубий қисмида ўтроқ яшайди; шим. қисмидан Арабистон, Ғарбий Осиё ва Туркманистонга қишлаш учун учиб келади. Асосан, ҳашаротлар, қисман ўсимликлар б-н озиқланади. Ер юзасига уя қура-ди: апр. — май ойларида 1—3 та тухум қўяди. Тухумларини фақат модаси босади. Шим. ҳудудлардан қишлов жойига авг.—сент. ойларида учиб кетади. Ов қушлари қаторига киради. Сони кескин камайиб кетгани туфайли Ўзбекистон Қизил китобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.