«Yoriltoş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33-b. — ziyouz.com
«Yoriltoş «YORILTOŞ» — özbek xalq ertagi. Mavzui keng tarqalgan. Xorazmda «Oltin beşik», Toşkent, Buxoro, Samarkand, Farğonada «Yo.», «Oçil, oçil qamişlar» nomi b-n maşhur. Mazkur variantlarning mavzu va ğoyasi muştarak, ayrim epizodlaridagina farq bor. Haqiqat va ezgulikning yomonlik ustidan tantanasi «Yo.»ning ğoyaviy mazmunini taşkil etadi. Ertak qahramonlari sehrjodu ta'sirida böladilar. Singilning toş va kiyikka aylanişi, ayolning suv ostida ikki farzand körişi kabi hodisalar tilsim b-n boğliq bölib, sehr yeçilganda ular öz asliga qaytadilar. Opasingillarning tabiat kuçlarini ilohiylaştirib, muqaddas bilib topinişi, madad söraşida ibtidoiy inson tafakkuri b-n boğliq bölgan mifologik va animistik tasavvurlar aks etgan. R. Möminning bu ertak asosida yaratgan asari 20y.larda kator özbek teatrlarida sahnalaştirilgan. Keyinçalik Şukur Sa'dulla «Yo.» dramasini (1939) va kompozitor S. Boboyev b-n hamkorlikda «Yo.» operasini (1967) yaratgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ЁРИЛТОШ» — ўзбек халқ эртаги. Мавзуи кенг тарқалган. Хоразмда «Олтин бешик», Тошкент, Бухоро, Самарканд, Фарғонада «Ё.», «Очил, очил қамишлар» номи б-н машҳур. Мазкур вариантларнинг мавзу ва ғояси муштарак, айрим эпизодларидагина фарқ бор. Ҳақиқат ва эзгуликнинг ёмонлик устидан тантанаси «Ё.»нинг ғоявий мазмунини ташкил этади. Эртак қаҳрамонлари сеҳржоду таъсирида бўладилар. Сингилнинг тош ва кийикка айланиши, аёлнинг сув остида икки фарзанд кўриши каби ҳодисалар тилсим б-н боғлиқ бўлиб, сеҳр ечилганда улар ўз аслига қайтадилар. Опасингилларнинг табиат кучларини илоҳийлаштириб, муқаддас билиб топиниши, мадад сўрашида ибтидоий инсон тафаккури б-н боғлиқ бўлган мифологик ва анимистик тасаввурлар акс этган. Р. Мўминнинг бу эртак асосида яратган асари 20й.ларда катор ўзбек театрларида саҳналаштирилган. Кейинчалик Шукур Саъдулла «Ё.» драмасини (1939) ва композитор С. Бобоев б-н ҳамкорликда «Ё.» операсини (1967) яратган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.