Yorkend
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 36-b. — ziyouz.com
Yorkend (qad. nomi Sakaraöl, xitoyça Şaçe) — Xitoyning SinszyanUyğur muxtor rnidagi şahar, Qaşqar viloyatining Yorkend tumani markazi (1980 y.gaça Qaşqar viloyati markazi). Taklamakon çölining ğarbiy qismida, Yorkenddaryoning öng sohilida, 1200 m balandlikda joylaşgan. Aholisi qariyb 547,5 ming kişi, asosan uyğurlar, qisman özbeklar, xitoylar ham yaşaydi. Yo. 2 qism — musulmonlar yaşaydigan Yo. va xitoylar yaşaydigan Şaçedan iborat. Muhim savdo va tranzit punkti. Yo. yirik dehqonçilik (ğallakorlik, paxtaçilik), boğdorçilik va ipakçilik rnining markazi. Oziqovqat sanoati korxonalari bor. Hunarmandçilikda gilam, ip gazlama va şoyi töqiladi. Xitoy manbalarida qayd etilişiça, mil. av 65 y. Yo.da 2300 dan ziyod xonadon bölgan, aholisi sak (yun. manbalarida skif)lar deb körsatilgan. Yo. 1465— 1759 y.larda butun Şarqiy Turkistonni öz içiga olgan Yorkend xonligining markazi edi. Şahar atrofidan temir rudasi va qimmatbaho yaşma toşi olingan. Yo. orqali qadimda Örta Osiyodan Şarqiy Turkistonning boşqa şaharlari va Hindistonga boradigan karvon yöli ötgan. Şahar Buyuk ipak yölida joylaşganligidan qadimdan hunarmandçilik (gilam, ip gazlama, şoyi töqiş) ravnaq topgan. Şaharda qad. obidalardan malika hamda şoira Omonisaxon (16a.) maqbarasi va xon daxmalari (Oltunum) saqlangan. Özbek şoiri Furqat (1859—1909) umrining sönggi yillari Yo.da yaşab ijod qilgan, 1990 y.da şoir qabri ustiga maqbara qurilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁРКЕНД (қад. номи Сакараўл, хитойча Шачэ) — Хитойнинг СиньцзянУйғур мухтор рнидаги шаҳар, Қашқар вилоятининг Ёркенд тумани маркази (1980 й.гача Қашқар вилояти маркази). Такламакон чўлининг ғарбий қисмида, Ёркенддарёнинг ўнг соҳилида, 1200 м баландликда жойлашган. Аҳолиси қарийб 547,5 минг киши, асосан уйғурлар, қисман ўзбеклар, хитойлар ҳам яшайди. Ё. 2 қисм — мусулмонлар яшайдиган Ё. ва хитойлар яшайдиган Шачэдан иборат. Муҳим савдо ва транзит пункти. Ё. йирик деҳқончилик (ғаллакорлик, пахтачилик), боғдорчилик ва ипакчилик рнининг маркази. Озиқовқат саноати корхоналари бор. Ҳунармандчиликда гилам, ип газлама ва шойи тўқилади. Хитой манбаларида қайд этилишича, мил. ав 65 й. Ё.да 2300 дан зиёд хонадон бўлган, аҳолиси сак (юн. манбаларида скиф)лар деб кўрсатилган. Ё. 1465— 1759 й.ларда бутун Шарқий Туркистонни ўз ичига олган Ёркенд хонлигининг маркази эди. Шаҳар атрофидан темир рудаси ва қимматбаҳо яшма тоши олинган. Ё. орқали қадимда Ўрта Осиёдан Шарқий Туркистоннинг бошқа шаҳарлари ва Ҳиндистонга борадиган карвон йўли ўтган. Шаҳар Буюк ипак йўлида жойлашганлигидан қадимдан ҳунармандчилик (гилам, ип газлама, шойи тўқиш) равнақ топган. Шаҳарда қад. обидалардан малика ҳамда шоира Омонисахон (16а.) мақбараси ва хон дахмалари (Олтунум) сақланган. Ўзбек шоири Фурқат (1859—1909) умрининг сўнгги йиллари Ё.да яшаб ижод қилган, 1990 й.да шоир қабри устига мақбара қурилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.