Yoruğlik aberratsiyasi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41-b. — ziyouz.com
Yoruğlik aberratsiyasi astronomik hodisa; yoruğlik tezligining çekliligi va kuzatuvçining yoritqiçga nisbatan Yer b-n birga harakatlanişi tufayli osmon jismlaridan kelayotgan yoruğlik nuri yönalişining özgarişi. Kuzatuvçidan yoritqiçga xayolan ötkazilgan urinma va haqiqiy yönalişlar orasidagi burçak aberratsi on burçak a deyiladi. Yoritqiçdan kelayotgan nur obyektiv O ga tuşib (rayem), s tezlikda okulyar T ga kelguniça t vaqtda Ğ masofani ötadi. Şu vaqtda Yer öz öqi atrofida va Quyoş atrofida aylanişi sababli, kuzatuvçi teleskop b-n birga v tezlikda harakatlanib, D/ masofani ötadi. Tasvirni okulyar markazida köriş uçun teleskopii harakat yönalişi (apeks) tomonga (a burçakka) buriş kerak. Şaklda aberraion burçak o=(206 264,8» ^g )sin6.
Yo. a. sutkalik, yillik va asriy xillarga bölinadi. Sutkalik Yo. a. Yerning öz öqi atrofida harakatlanişidan sodir böladi. Yillik Yo. a. Yerning Quyoş atrofida harakatlanişi natijasidir. Asriy Yo. a. Kuyoş sistemasining fazoda harakatlani aj şidan kelib çiqadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁРУҒЛИК АБЕРРАЦИЯСИ астрономик ҳодиса; ёруғлик тезлигининг чеклилиги ва кузатувчининг ёритқичга нисбатан Ер б-н бирга ҳаракатланиши туфайли осмон жисмларидан келаётган ёруғлик нури йўналишининг ўзгариши. Кузатувчидан ёритқичга хаёлан ўтказилган уринма ва ҳақиқий йўналишлар орасидаги бурчак аберраци он бурчак а дейилади. Ёритқичдан келаётган нур объектив О га тушиб (раем), с тезликда окуляр Т га келгунича t вақтда Ғ масофани ўтади. Шу вақтда Ер ўз ўқи атрофида ва Қуёш атрофида айланиши сабабли, кузатувчи телескоп б-н бирга v тезликда ҳаракатланиб, Д/ масофани ўтади. Тасвирни окуляр марказида кўриш учун телескопии ҳаракат йўналиши (апекс) томонга (а бурчакка) буриш керак. Шаклда аберраион бурчак о=(206 264,8» ^г )sin6.
Ё. а. суткалик, йиллик ва асрий хилларга бўлинади. Суткалик Ё. а. Ернинг ўз ўқи атрофида ҳаракатланишидан содир бўлади. Йиллик Ё. а. Ернинг Қуёш атрофида ҳаракатланиши натижасидир. Асрий Ё. а. Куёш системасининг фазода ҳаракатлани aj шидан келиб чиқади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.