Yoruğlik bilan davolaş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41–42-b. — ziyouz.com
Yoruğlik bilan davolaş YORUĞLIK BILAN DAVOLAŞ, fototerapiya — quyoş nuri yoki sun'iy manbalar yoruğligini profilaktika va davolaş maqsadida qöllaş; fizioterapiyanit bir bölimi. Sun'iy manbalarga çöğlanma simi bölgan, infraqizil va közga körinadigan nurlar b-n nurlantiradigan apparatlar (infraqizil nurlar b-n nurlantirgiç, yoruğlik issiqligi b-n nurlantirgiç — sollyuks. Minin lampasi, mahalliy elektr yoruğlik vannalari, şuningdek, ultrabinafşa nurlar b-n nurlantiriş uçun simobkvarsli lampalar) kiradi. Infraqizil nurlarning fiziologik ta'siri issiqlikning naf berişiga asoslangan. Ana şu nurlar ta'sirida haroratning kötarilişi töqimalarda moddalar almaşinuvi jarayonining tezlaşişiga, tomirlarning reflektor kengayişiga sabab böladi, bu esa töqimalar oziqlanişining yaxşilanişi, infiltratlarning sörilib ketişiga yordam beradi va h. k. Ultrabinafşa nurlar b-n nurlantirilganda terida biologik faol moddalar (gistamin, D vitamin) hosil böladi, ular organizmga umumiy ta'sir körsatib, uning infeksiyalarga çidamliligini oşiradi. Ultrabinafşa nurlar b-n nurlantiriş jarayonida issiq sezilmaydi, lekin 2—6 soat ötgaç, terining nur tekkan joyi qizaradi (eritema). Qizdiriş darajasi nurlantiriş tezligiga va terining sezuvçanligiga boğliq. Yo. b. d.da nur dozasini töğri tanlaş muhim (uni tibbiyot xodimi belgilab beradi). Uy şaroitida vraç körsatmasiga muvofiq faqat Minin lampasidan foydalaniş mumkin, bunda nurlantiriş tartibi va qoidalariga qat'iy amal qiliş kerak. Kasalxona, poliklinika, sanatoriylar va b. davolaşprofilaktika muassasalarida Yo. b. d. apparatlari mavjud. Sovqotiş, turli şikastlanişlarda tiklaniş hamda infiltratlarning sörilib ketiş jarayonini tezlatiş; furunkulyoz, saramas, nevralgiya, artrit va b.ni davolaş, şuningdek, raxitning oldini oliş va davolaşda Yo. b. d. qöllaniladi. Silning faol şakli, xavfli ösmalar, yuraktomir yetişmovçiligining röyrost körinişi, gipertoniya kasalliginint 2, 3bosqiçi, ye'ruşa karay olmaslik, qalqonsimon bez faoliyatining kuçayişi, buyrak yetişmovçiligi va b. ayrim holatlarda Yo. b. d. tavsiya etilmaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁРУҒЛИК БИЛАН ДАВОЛАШ, фототерапия — қуёш нури ёки сунъий манбалар ёруғлигини профилактика ва даволаш мақсадида қўллаш; физыотерапыянит бир бўлими. Сунъий манбаларга чўғланма сими бўлган, инфрақизил ва кўзга кўринадиган нурлар б-н нурлантирадиган аппаратлар (инфрақизил нурлар б-н нурлантиргич, ёруғлик иссиқлиги б-н нурлантиргич — соллюкс. Минин лампаси, маҳаллий электр ёруғлик ванналари, шунингдек, ультрабинафша нурлар б-н нурлантириш учун симобкварцли лампалар) киради. Инфрақизил нурларнинг физиологик таъсири иссиқликнинг наф беришига асосланган. Ана шу нурлар таъсирида ҳароратнинг кўтарилиши тўқималарда моддалар алмашинуви жараёнининг тезлашишига, томирларнинг рефлектор кенгайишига сабаб бўлади, бу эса тўқималар озиқланишининг яхшиланиши, инфильтратларнинг сўрилиб кетишига ёрдам беради ва ҳ. к. Ультрабинафша нурлар б-н нурлантирилганда терида биологик фаол моддалар (гистамин, Д витамин) ҳосил бўлади, улар организмга умумий таъсир кўрсатиб, унинг инфекцияларга чидамлилигини оширади. Ультрабинафша нурлар б-н нурлантириш жараёнида иссиқ сезилмайди, лекин 2—6 соат ўтгач, терининг нур теккан жойи қизаради (эритема). Қиздириш даражаси нурлантириш тезлигига ва терининг сезувчанлигига боғлиқ. Ё. б. д.да нур дозасини тўғри танлаш муҳим (уни тиббиёт ходими белгилаб беради). Уй шароитида врач кўрсатмасига мувофиқ фақат Минин лампасидан фойдаланиш мумкин, бунда нурлантириш тартиби ва қоидаларига қатъий амал қилиш керак. Касалхона, поликлиника, санаторийлар ва б. даволашпрофилактика муассасаларида Ё. б. д. аппаратлари мавжуд. Совқотиш, турли шикастланишларда тикланиш ҳамда инфильтратларнинг сўрилиб кетиш жараёнини тезлатиш; фурункулёз, сарамас, невралгия, артрит ва б.ни даволаш, шунингдек, рахитнинг олдини олиш ва даволашда Ё. б. д. қўлланилади. Силнинг фаол шакли, хавфли ўсмалар, юрактомир етишмовчилигининг рўйрост кўриниши, гипертония касаллигининт 2, 3босқичи, е’руща карай олмаслик, қалқонсимон без фаолиятининг кучайиши, буйрак етишмовчилиги ва б. айрим ҳолатларда Ё. б. д. тавсия этилмайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.