Yoruğlik ötkazgiç

Yoruğlik ötkazgiç yoruğlik energiyasini ma'lum masofaga yönaltirib uzatuvçi qurilma. Metall b-n qoplangan, yaxşi silliqlangan, içki sirti yoruğlik nurini juda yaxşi kaytara oladigan silindr yoki konus şaklidagi naylardan iborat; ular, asosan spektrning közga körinadigan va infraqizil qismini ötkazadi. Optik tola (diametri 0,3 mm dan kiçik Yo. ö.) deb ataluvçi şaffof dielektriklardan yasalgan, sirtiga metall krplangan tolalar ham Yo. ö. sifatida işlatiladi. Tola özagi doyra, olti yoqli köp burçak va kesik konus şaklida, krplamasi esa özakka kiydirilgan nay körinişida böladi. Yo. ö.larda nurlarning isrof bölmasdan tarqalişi yoruğlikning töla içki qaytişi hodisasiga asoslangan. Yoruğlik energiyasining deyarli yutilmay, töla qaytişi uçun Yo. ö.larning özagi nur sindiriş körsatkiçi katta, qoplamasi esa nur sindiriş körsatkiçi kiçik bölgan moddalardan yasaladi. Nurlarning tolada batamom qaytib tarqalişi uçun tola uzunligi nur tölqin uzunligidan bir neça baravar katta bölişi kerak. Şunga köra, tola qanday nurga işlatilişiga qarab, uning diametri har xil böladi: közga körinadigan nurlar (h=0,38—0,77 mkm) uçun tola diametri bir neça mikrometr, infraqizil nurlar (A.=0,77— 10 mkm) uçun bir neça ön mikrometr, ultrabinafşa nurlar (A=0,38—0,2 mkm) uçun esa juda kiçik bölişi kerak. Optik tolalar özaro parallel qilib ziç yopiştiriladi. Yo. ö.lar qattiq yoki egiluvçan, çilvirsimon, kogerent qilib yasaladi. Bunday Yo. ö. (fiberskop) lardan tasvirlar, yoruğlik oqimi yoki boşqa körinişdagi nurlarni egri çiziq böylab uzatişda işlatiladi. Fiberskoplardan periskop, endoskop, gastroskoplarda, atom reaktorlarning xavfli zonalarida, raketalarning soplosini kuzatiş va b. maqsadlarda foydalaniladi.

Köp tolali qattiq Yo. ö. unça murakkab bölmagan tasvirlarni uzatişda, ingiçka nayçalarning içki devorini, odamning qorin, quloq, tomoq va b. organlarini körişda yoki quloq, köz, tomoq va yurak operatsiyalarini bajarişda işlatiladi. Tolali Yo. ö.ning boşi va oxiridagi tolalarni anik, bir tartibda joylaştirib, tasvirning şaklini özgartiriş, ya'ni kadrni bitta satrga, uzun şaklni kvadratga, töğri satrni halqaga aylantiriş mumkin. Bunday Yo. ö. yordamida tasvirni özgartiruvçi kinokamera b-n kinokadrlarni bitta satrga tuşirsa böladi. Optik tola diametri 10 mkm ga teng bölganda 1 m uzunlikdagi kinolentaga 100000 ta tasvir tuşiriş mumkin. Tolali Yo. ö.dan qilingan igna obyektivli mikroskop operatsiyasiz taşhis qöyişda, ösmalarning tuzilişini aniqlaşda işlatiladi. Tolalari çalkaştirilgan Yo. ö.lar yordamida şifrlangan (maxfiy) tasvirni poçta yoki televideniye orqali uzatiş mumkin. Tasvir qabul qilingan joyda xuddi şunday Yo. ö. yordamida anik, va uz holiga keltirib qabul qilinadi. Yo. ö.lar texnikaning köp sohalarida, elektronoptika asbobsozligida keng işlatiladi. Lampalardan foydalaniş örinsiz bölgan joylar (mas, porox z-di sexlari) odatda Yo. ö.lar b-n jihozlanadi.