Yoruğlik texnikasi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 45–46-b. — ziyouz.com
Yoruğlik texnikasi nur (infraqizil, ultrabinafşa va körinadigan nurlar) energiyasini hosil qiliş, taqsimlaş va undan foydalaniş hamda yoruğlik energiyasini boşqa tur energiyaga aylantiriş masalalari b-n şuğullanadigan fan va texnika sohasi. 17a.dan boşlab kuçli yorituvçi şamlar işlab çiqildi. 18a. oxiri, 19a. boşidan kumir gazidan isitiş va yoritişda foydalana boşladilar. 19a. oxirlariga kelib, elektr lampoçkalar paydo böldi. Avval Yo. t., asosan, közga körinadigan nurlar va yoruğlikdan foydalaniş b-n çegaralanib kelar edi. Yo. t.ning közga körinadigan nurlarni ölçaş b-n şuğullanadigan sohasi fotometriya, yoruğlik spektridagi barça nurlarni (infraqizil va ultrabinafşa, rentgen, a, rnurlarni ham) ölçaş b-n şuğullanadigan sohasi radiometriya deyiladi. Yoritiş manbalaridan olinadigan nur energiyasi yoritişda, yoruğlik signallari hosil qilişda, proyeksiyalaş va nur beriş texnikasida qöllaniladi. Yo. t.ning eng qadimgi, yaxşi örganilgan sohasi yoritiş texnikasidir; bunda binolarni, işlab çiqariş maydonlarini, sexlar, köçalarni, istirohat boğlari, teatr sahnalarini yoritiş va b. masalalar işlab çiqiladi. Yoruğlik signallari texnikasiga körinadigan turli rangli signallarni uzatişda qöllaniladigan asboblar kiradi. Proyeksiyalaş texnikasi proyeksiyalaşda foydalaniladigan yoruğlik asboblarini qöllaş masalalarini işlab çiqadi. Yo. t.ning bu sohasi kinoning rivojlanişi munosabati b-n töla kinotexnika sohasiga aylandi (q. Kinoproyeksion apparat). Hyp beriş texnikasi turli obyektlarni körinadigan yoki körinmaydigan nurlar (yoki aralaş nurlar) b-n nurlatiş uçun möljallangan asboblarga asoslanadi. Ösimliklarning ösişini kuçaytiriş uçun ular, asosan, katta lampoçkalar b-n nurlatiladi. Spektrning optik sohasidagi nur energiyasi tibbiyotda qöllaniladi. Yo. t. işlab çiqariş estetikasida juda muhim örin tutadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁРУҒЛИК ТЕХНИКАСИ нур (инфрақизил, ультрабинафша ва кўринадиган нурлар) энергиясини ҳосил қилиш, тақсимлаш ва ундан фойдаланиш ҳамда ёруғлик энергиясини бошқа тур энергияга айлантириш масалалари б-н шуғулланадиган фан ва техника соҳаси. 17а.дан бошлаб кучли ёритувчи шамлар ишлаб чиқилди. 18а. охири, 19а. бошидан кумир газидан иситиш ва ёритишда фойдалана бошладилар. 19а. охирларига келиб, электр лампочкалар пайдо бўлди. Аввал Ё. т., асосан, кўзга кўринадиган нурлар ва ёруғликдан фойдаланиш б-н чегараланиб келар эди. Ё. т.нинг кўзга кўринадиган нурларни ўлчаш б-н шуғулланадиган соҳаси фотометрия, ёруғлик спектридаги барча нурларни (инфрақизил ва ультрабинафша, рентген, а, рнурларни ҳам) ўлчаш б-н шуғулланадиган соҳаси радиометрия дейилади. Ёритиш манбаларидан олинадиган нур энергияси ёритишда, ёруғлик сигналлари ҳосил қилишда, проекциялаш ва нур бериш техникасида қўлланилади. Ё. т.нинг энг қадимги, яхши ўрганилган соҳаси ёритиш техникасидир; бунда биноларни, ишлаб чиқариш майдонларини, цехлар, кўчаларни, истироҳат боғлари, театр саҳналарини ёритиш ва б. масалалар ишлаб чиқилади. Ёруғлик сигналлари техникасига кўринадиган турли рангли сигналларни узатишда қўлланиладиган асбоблар киради. Проекциялаш техникаси проекциялашда фойдаланиладиган ёруғлик асбобларини қўллаш масалаларини ишлаб чиқади. Ё. т.нинг бу соҳаси кинонинг ривожланиши муносабати б-н тўла кинотехника соҳасига айланди (қ. Кинопроекцион аппарат). Hyp бериш техникаси турли объектларни кўринадиган ёки кўринмайдиган нурлар (ёки аралаш нурлар) б-н нурлатиш учун мўлжалланган асбобларга асосланади. Ўсимликларнинг ўсишини кучайтириш учун улар, асосан, катта лампочкалар б-н нурлатилади. Спектрнинг оптик соҳасидаги нур энергияси тиббиётда қўлланилади. Ё. т. ишлаб чиқариш эстетикасида жуда муҳим ўрин тутади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.