Yoruğlikning sinişi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 47-b. — ziyouz.com
Yoruğlikning sinişi yoruğlik ikki şaffof muhitning böliniş çegarasidan ötayotganda tarqaliş yönalişining özgarişi (rasmga q.). Bir jinsli izotrop şaffof muhitlarning yassi va uzun böliniş çegarasida yoruğlik nurlarining sinişi Snellius — Dekart sinişi qonuni böyiça yuz beradi. Bu qonunga binoan yoruğlik tuşiş burçagi sinusining siniş burçagi sinusiga nisbati doimiy kattalikdir. Uşbu holatnitöla içki qaytiş hodisas i deyiladi. Yoruğlikning siniş qonunini 1620 y.da golland olimi V. Snellius tajribalar natijalariga asoslanib oçdi. Pekin bu qonun naşr qilinmagan edi. Fransuz olimi R. Dekart 1627 y.da arab olimi AlHasan ibn alXaysamning asarlari ustida işlaşi natijasida yoruğlik tezligini taşkil etuvçilarga ajratiş orqali özining yoruğlikning sinişi qonunini yaratadi va 1637 y.da «Dioptrika» asarida naşr etadi. Şuning uçun xam bu qonunni Snellius — Dekart qonuni deyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁРУҒЛИКНИНГ СИНИШИ ёруғлик икки шаффоф муҳитнинг бўлиниш чегарасидан ўтаётганда тарқалиш йўналишининг ўзгариши (расмга қ.). Бир жинсли изотроп шаффоф муҳитларнинг ясси ва узун бўлиниш чегарасида ёруғлик нурларининг синиши Снеллиус — Декарт синиши қонуни бўйича юз беради. Бу қонунга биноан ёруғлик тушиш бурчаги синусининг синиш бурчаги синусига нисбати доимий катталикдир. Ушбу ҳолатнитўла ички қайтиш ҳодисас и дейилади. Ёруғликнинг синиш қонунини 1620 й.да голланд олими В. Снеллиус тажрибалар натижаларига асосланиб очди. Пекин бу қонун нашр қилинмаган эди. Француз олими Р. Декарт 1627 й.да араб олими АлҲасан ибн алХайсамнинг асарлари устида ишлаши натижасида ёруғлик тезлигини ташкил этувчиларга ажратиш орқали ўзининг ёруғликнинг синиши қонунини яратади ва 1637 й.да «Диоптрика» асарида нашр этади. Шунинг учун хам бу қонунни Снеллиус — Декарт қонуни дейилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.