Yoş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52–53-b. — ziyouz.com
Yoş (biologiyada) — organizmning tuğilganidan boşlab uning ösişi, rivojlanişi, voyaga yetişi va qarişidan iborat hayoti tavsifi.
Odamlar Yo. i. O dam da kalendar Yo. (tuğilgandan boşlab muayyan vaqtgaça ötgan davr) va biologik Yo. böladi. Biologik Yo. organizmdagi moddalar almaşinuvi holati va bu jarayonlarning muayyan populyatsiya uçun mos kelişiga qarab belgilanadi.
Umrning uzayişi va akseleratsiyaning rivojlanişi b-n Yo. çegarasi töğrisidagi tasavvur ham özgarib boradi. Odam uçun Yo.ning eng yukrri çegarasi 115—125 yil xisoblanadi. Agar biologik Yo. kalendar Yo.dan ilgarilab ketsa, u holda vaqtidan oldin qariş deyiladi. Odam Yo.iga ijtimoiy va iqtisodiy şaroit ham ta'sir körsatadi. Hayvonlar Yo. i. Yovvoyi hayvonlar Yo.i ularni tutqinlikda (mas, hayvonot boğida) kuzatiş yoki halqalaş, q. x. hayvonlari Yo.i ular tuğilgan vaqtni qayd qilib qöyiş yoki ularni nişonlaş orqali, köpçilik sut emizuvçilar Yo.i tişlarining yedirilişi yoki şoxlarining holatiga, baliqlar Yo.i tangaçalariga, quşlar Yo.i patlariga qarab aniqlanadi. Ösimliklar Yo.i uruğning unib çiqişi yoki niholning rivojlana boşlaşidan Yo. hisobga olinadigan davrgaça ötgan vaqt b-n ölçanadi. Ösimliklar umri ösimlik turiga va u ösayotgan şaroitga boğliq. Ösimliklar orasida bir neça haftadan (mas, bahor erofilasi, efemerlar) bir neça ming yilgaça umr köradigan turlari (mas, avstraliya mikrozaliyasi) bor. Köpçilik daraxtlar uzoq yaşaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁШ (биологияда) — организмнинг туғилганидан бошлаб унинг ўсиши, ривожланиши, вояга етиши ва қаришидан иборат ҳаёти тавсифи.
Одамлар Ё. и. О дам да календарь Ё. (туғилгандан бошлаб муайян вақтгача ўтган давр) ва биологик Ё. бўлади. Биологик Ё. организмдаги моддалар алмашинуви ҳолати ва бу жараёнларнинг муайян популяция учун мос келишига қараб белгиланади.
Умрнинг узайиши ва акцелерациянинг ривожланиши б-н Ё. чегараси тўғрисидаги тасаввур ҳам ўзгариб боради. Одам учун Ё.нинг энг юкрри чегараси 115—125 йил хисобланади. Агар биологик Ё. календарь Ё.дан илгарилаб кетса, у ҳолда вақтидан олдин қариш дейилади. Одам Ё.ига ижтимоий ва иқтисодий шароит ҳам таъсир кўрсатади. Ҳайвонлар Ё. и. Ёввойи ҳайвонлар Ё.и уларни тутқинликда (мас, ҳайвонот боғида) кузатиш ёки ҳалқалаш, қ. х. ҳайвонлари Ё.и улар туғилган вақтни қайд қилиб қўйиш ёки уларни нишонлаш орқали, кўпчилик сут эмизувчилар Ё.и тишларининг едирилиши ёки шохларининг ҳолатига, балиқлар Ё.и тангачаларига, қушлар Ё.и патларига қараб аниқланади. Ўсимликлар Ё.и уруғнинг униб чиқиши ёки ниҳолнинг ривожлана бошлашидан Ё. ҳисобга олинадиган давргача ўтган вақт б-н ўлчанади. Ўсимликлар умри ўсимлик турига ва у ўсаётган шароитга боғлиқ. Ўсимликлар орасида бир неча ҳафтадан (мас, баҳор эрофиласи, эфемерлар) бир неча минг йилгача умр кўрадиган турлари (мас, австралия микрозалияси) бор. Кўпчилик дарахтлар узоқ яшайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.