Yoş tomoşabinlar teatri
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 59–61-b. — ziyouz.com
Yoş tomoşabinlar teatri YOŞ TOMOŞABINLAR TEATRI, Yöldoş Oxunboboyev nomidagi Özbek davlat respublika yoş tomoşabinlar teatri — bolalar teatri. Toşkentda rus yoş tomoşabinlar teatri tarkibidagi özbek qöğirçoq truppasi zamirida 1929 y.da milliy studiya sifatida taşkil etilgan. Teatrning birinçi rej. va aktyori Nurxon Eşmuhamedov, birinçi rassomi Şonazir Şorahimov. 1930 y. studiyaçilar bir neça pyesalarni sahnalaştirib professional teatr darajasiga kötarildi. 1943 y.dan Yöldoş Oxunboboyev nomida. 1968 y. teatr rus yoş tomoşabinlar teatridan ajralib çikdi. Teatr asosini A. Ismoilov (asosiy rej.), N. Eşmuhamedov, S. Krbulova, H. Abdullayev, M. Usmonova, M. Soliyev, I. Odilov, 3. Soqiyev, A. Mavlonov, Q. Mavlonova, O. Ibrohimov, J. Tojiyev, Q. Siddiqov, R. Sirojiddinov, U. Rahmon,Ş. Şorahimov va b. taşkil etganlar. Dastlabki yillar teatr repertuari yoş tomoşabinlar qiziqişidan yiroq, asosan taşviqot va tarğibot asarlaridan iborat bölgan. 1931 y. truppa Buxoro teatriga birlaştirilib F. Xöjayev nomidagi Buxoro özbek davlat drama va Birinçi özbek yoş tomoşabinlar teatri deb atalgan. Ya. Bobojonov badiiy rahbar va boş rej. qilib tayinlangan. Jamoa qiziqarli spektakllar qöyişiga qaramay, öz tomoşabiniga ega böla olmadi, natijada aktyorlar tarqab ketdi va 1933 y. teatr vaqtinça öz faoliyatini töxtatdi. 1934 y. Toşkentda Yo. t. t.ning faoliyati qayta tiklandi va teatr jamoasi yangi aktyorlar hisobiga kengaydi. Qisqa vaqt içida «Qutqariş», «Kuraş bolasi» (A. Ismoilov) kabi tölaqonli spektakllar sahnalaştirildi. 1937 y. da teatr truppasi Lohutiy nomidagi Toşkent teatr studiyasini bitiruvçilari hisobiga töldirildi. Bu davrda teatrda I. Axmedov, T. Tula, O. Tolipov, S. Bayazitova, K. A'zamova, Y. Husanboyev, V. Usmonov, N. Döstxöjayev, M. Krriyev, M. Yöldoşeva, M. Hamidova kabi aktyorlar, H. Ismatullayev, U. Ismoilov, T. Saçakova, T. Ibrohimova, J. Obidov (badiiy rahbar), Y. A'zamov, A. Turdiyev, A. Ismoilov, B. Xöjayev, A. Grigoryan kabi rej.lar ijod qilganlar. Teatr repertuari «Zöraki tabib», «Veronalik ikki yigit», «Raşkçi çol», «Ikki sergak», «Men kuraş bolasi», «Yoriltoş», «Revizor» singari spektakllar b-n boyidi. 1947 y.da alohida san'at asarlari va arboblari faoliyatiga nisbatan subyektiv yondaşuv hamda iqtisodiy qiyinçiliklar tufayli truppa faoliyatini vaqtinça töxtatib Toşkentdan gastrol safariga jönab ketadi. Faqat 1948 y.ning oxirida qayta taşkil qilingan jamoa faoliyat körsata boşladi. Teatr oldingi eng yaxşi spektakllarni tiklaş b-n bir qatorda, e'tiborni asosan ertak janriga va mumtoz asarlarga qaratdi. «Semurğ», «Töğri va egri», «Skapenning nayranglari» va b. şular jumlasidan. 50y.larning oxirlaridan teatr oliy ma'lumotli rej. va aktyorlar (V. Krdirov, K. Xonkeldiyev, B. Nurmuhamedov va b.) b-n ta'minlanadi. 50—80y.lar teatr sahnasidan bolalarga bağişlangan «Çiranma ğoz...», «AliVali», «Qovoqvoy va Çanoqvoy», «Doktor Hakimning ğaroyib ixtirosi», yoşlar qayotiga bağişlangan «Dil tortsa», «Ön sakkiz yoşligim», qahramonlik, tarixiybiografik mavzuda «Abdulla Nabiyev», «Amu qahramonlari», «Toşkent — non şahri», «Donişmandning yoşligi», mumtoz asarlardan «Uç muşketyor», «Gavroş», «Revizor», «Noraso», «Oltin tulpor», şuningdek, «Şum bola» kabi spektakllar sahnalaştirildi. Yo. t. t.ning faoliyati respublikada bolalar teatriga asos solib, bu sohada taraqqiyot yölini belgilab berdi. Teatrda turli yillarda R. Pirmuhamedov, A. Ismatov, M. Kuznetsova, Ya. Bobojonov, I. Ladigin, A. Ginzburg, N. Ivanov, Q. Xöjayev, X. Sa'diyev va b. ijod qilgan. «Ot kişnagan oqşomda» spektaklidan köriniş. Özbekiston Respublikasi mustaqillikka erişgandan söng teatr ijodiy hayotida garçand keskin burilişlar röy bermagan bölsada, uning ijodiy yönalişi qayta körib çiqildi. Asosiy e'tibor milliy dramaturgiyani rivojlantiriş, yoş tomoşabinlar ongida milliy mafkurani şakllantiriş, ruhan oziklantirişda milliy dramaturgiyaga tayangan holda iş olib boriş astasekin yölga qöyila boşlandi. «Keça va kunduz» (Çölpon), «Mehr köp körgazdim» (M. Hazratqulov), «Ming bir keça» (M. Tursunov), «Hasan kayfiy» (Ğ. Ğulom), «Osmondan tanga yoqqan kun» (J. Mahmud), «Eski jöva gavroşlari» (Ş. Boşbekov) kabi spektakllar birinçidan ötmiş tariximizga yangiça nazar b-n qaraşga undasa, ikkinçidan milliy qadriyatlar, urfodatlar, vatanga muhabbat, mustaqillik ğoyalariga sadoqatni tarbiyalaydi. Keyingi yillar ijtimoiy, axloqiy masalalarni yorituvçi, yoş tomoşabinlar idroki va tafakkurini rivojlantirişga qaratilgan, erkin fikrlaşga örgatadigan spektakllar teatr repertuaridan örin oldi: «Oq kema» (Ç. Aytmatov), «Öz uyingdasan» (M. Boboyev), «Donişmandning yoşligi» (I. Sulton), «Beozor laylaklar» (S. Sirojiddinov), «Qaldirğoçlar» (M. Hazratqulov), «Qorinbotir» (A. Obidjon), «Essiz umr» (Yo. Mirzo, O. Şaripov), «Hayotbaxş tomçi» (J. Mahmud), «Ot kişnagan oqşomda» (Toğay Murod, Respublika festivalida gran Pri mukofoti, 1994), «Alpomiş» (N. Tölaxöjayev), «Boz masxaraboz» (O. Salimov), «Advokatlik osonmi» (A. Avloniy) va b. Teatrda M. Yöldoşeva, T. Hamdamova, Lutfulla va Gulçehra Sa'dullayevlar, D. Abdulazizova, Yo. Ziyomuhamedova, V. Safyanova, X. Toşpölatov, F. Aminov, A. Ismoilov, A. Islomov, B. Fozilov, F. Umarova, 3. Askarov, A. Jöraboyev, X. Otaxonova, H. Abdullayev, M. Qodirov, R. Mahkamov, Ş. Mansurova, 3. Yöldoşeva va b. aktyorlar ijod qilmokda. Rej. lardan (turli yillarda işlagan) N. Döstxöjayev, A. Turdiyev, I. Ahmedov, E. Masofayev, O. Salimoye, M. Boboyev, O. Soliyev, M. Mahametov, O. Şaripovlarning teatr ravnaq topişida xizmatlari katta. Teatrning badiiy rahbari — Olimjon Salimov (2001).
Hamidjon Ikromov, Jöra Maxmudov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁШ ТОМОШАБИНЛАР ТЕАТРИ, Йўлдош Охунбобоев номидаги Ўзбек давлат республика ёш томошабинлар театри — болалар театри. Тошкентда рус ёш томошабинлар театри таркибидаги ўзбек қўғирчоқ труппаси замирида 1929 й.да миллий студия сифатида ташкил этилган. Театрнинг биринчи реж. ва актёри Нурхон Эшмуҳамедов, биринчи рассоми Шоназир Шораҳимов. 1930 й. студиячилар бир неча пьесаларни саҳналаштириб профессионал театр даражасига кўтарилди. 1943 й.дан Йўлдош Охунбобоев номида. 1968 й. театр рус ёш томошабинлар театридан ажралиб чикди. Театр асосини А. Исмоилов (асосий реж.), Н. Эшмуҳамедов, С. Крбулова, Ҳ. Абдуллаев, М. Усмонова, М. Солиев, И. Одилов, 3. Соқиев, А. Мавлонов, Қ. Мавлонова, О. Иброҳимов, Ж. Тожиев, Қ. Сиддиқов, Р. Сирожиддинов, У. Раҳмон,Ш. Шораҳимов ва б. ташкил этганлар. Дастлабки йиллар театр репертуари ёш томошабинлар қизиқишидан йироқ, асосан ташвиқот ва тарғибот асарларидан иборат бўлган. 1931 й. труппа Бухоро театрига бирлаштирилиб Ф. Хўжаев номидаги Бухоро ўзбек давлат драма ва Биринчи ўзбек ёш томошабинлар театри деб аталган. Я. Бобожонов бадиий раҳбар ва бош реж. қилиб тайинланган. Жамоа қизиқарли спектакллар қўйишига қарамай, ўз томошабинига эга бўла олмади, натижада актёрлар тарқаб кетди ва 1933 й. театр вақтинча ўз фаолиятини тўхтатди. 1934 й. Тошкентда Ё. т. т.нинг фаолияти қайта тикланди ва театр жамоаси янги актёрлар ҳисобига кенгайди. Қисқа вақт ичида «Қутқариш», «Кураш боласи» (А. Исмоилов) каби тўлақонли спектакллар саҳналаштирилди. 1937 й. да театр труппаси Лоҳутий номидаги Тошкент театр студиясини битирувчилари ҳисобига тўлдирилди. Бу даврда театрда И. Ахмедов, Т. Тула, О. Толипов, С. Баязитова, К. Аъзамова, Й. Ҳусанбоев, В. Усмонов, Н. Дўстхўжаев, М. Крриев, М. Йўлдошева, М. Ҳамидова каби актёрлар, Ҳ. Исматуллаев, У. Исмоилов, Т. Сачакова, Т. Иброҳимова, Ж. Обидов (бадиий раҳбар), Й. Аъзамов, А. Турдиев, А. Исмоилов, Б. Хўжаев, А. Григорян каби реж.лар ижод қилганлар. Театр репертуари «Зўраки табиб», «Вероналик икки йигит», «Рашкчи чол», «Икки сергак», «Мен кураш боласи», «Ёрилтош», «Ревизор» сингари спектакллар б-н бойиди. 1947 й.да алоҳида санъат асарлари ва арбоблари фаолиятига нисбатан субъектив ёндашув ҳамда иқтисодий қийинчиликлар туфайли труппа фаолиятини вақтинча тўхтатиб Тошкентдан гастроль сафарига жўнаб кетади. Фақат 1948 й.нинг охирида қайта ташкил қилинган жамоа фаолият кўрсата бошлади. Театр олдинги энг яхши спектаклларни тиклаш б-н бир қаторда, эътиборни асосан эртак жанрига ва мумтоз асарларга қаратди. «Семурғ», «Тўғри ва эгри», «Скапеннинг найранглари» ва б. шулар жумласидан. 50й.ларнинг охирларидан театр олий маълумотли реж. ва актёрлар (В. Крдиров, К. Хонкелдиев, Б. Нурмуҳамедов ва б.) б-н таъминланади. 50—80й.лар театр саҳнасидан болаларга бағишланган «Чиранма ғоз...», «АлиВали», «Қовоқвой ва Чаноқвой», «Доктор Ҳакимнинг ғаройиб ихтироси», ёшлар қаётига бағишланган «Дил тортса», «Ўн саккиз ёшлигим», қаҳрамонлик, тарихийбиографик мавзуда «Абдулла Набиев», «Аму қаҳрамонлари», «Тошкент — нон шаҳри», «Донишманднинг ёшлиги», мумтоз асарлардан «Уч мушкетёр», «Гаврош», «Ревизор», «Норасо», «Олтин тулпор», шунингдек, «Шум бола» каби спектакллар саҳналаштирилди. Ё. т. т.нинг фаолияти республикада болалар театрига асос солиб, бу соҳада тараққиёт йўлини белгилаб берди. Театрда турли йилларда Р. Пирмуҳамедов, А. Исматов, М. Кузнецова, Я. Бобожонов, И. Ладигин, А. Гинзбург, Н. Иванов, Қ. Хўжаев, X. Саъдиев ва б. ижод қилган. «От кишнаган оқшомда» спектаклидан кўриниш. Ўзбекистон Республикаси мустақилликка эришгандан сўнг театр ижодий ҳаётида гарчанд кескин бурилишлар рўй бермаган бўлсада, унинг ижодий йўналиши қайта кўриб чиқилди. Асосий эътибор миллий драматургияни ривожлантириш, ёш томошабинлар онгида миллий мафкурани шакллантириш, руҳан озиклантиришда миллий драматургияга таянган ҳолда иш олиб бориш астасекин йўлга қўйила бошланди. «Кеча ва кундуз» (Чўлпон), «Меҳр кўп кўргаздим» (М. Ҳазратқулов), «Минг бир кеча» (М. Турсунов), «Ҳасан кайфий» (Ғ. Ғулом), «Осмондан танга ёққан кун» (Ж. Маҳмуд), «Эски жўва гаврошлари» (Ш. Бошбеков) каби спектакллар биринчидан ўтмиш тарихимизга янгича назар б-н қарашга ундаса, иккинчидан миллий қадриятлар, урфодатлар, ватанга муҳаббат, мустақиллик ғояларига садоқатни тарбиялайди. Кейинги йиллар ижтимоий, ахлоқий масалаларни ёритувчи, ёш томошабинлар идроки ва тафаккурини ривожлантиришга қаратилган, эркин фикрлашга ўргатадиган спектакллар театр репертуаридан ўрин олди: «Оқ кема» (Ч. Айтматов), «Ўз уйингдасан» (М. Бобоев), «Донишманднинг ёшлиги» (И. Султон), «Беозор лайлаклар» (С. Сирожиддинов), «Қалдирғочлар» (М. Ҳазратқулов), «Қоринботир» (А. Обиджон), «Эссиз умр» (Ё. Мирзо, О. Шарипов), «Ҳаётбахш томчи» (Ж. Маҳмуд), «От кишнаган оқшомда» (Тоғай Мурод, Республика фестивалида гран При мукофоти, 1994), «Алпомиш» (Н. Тўлахўжаев), «Боз масхарабоз» (О. Салимов), «Адвокатлик осонми» (А. Авлоний) ва б. Театрда М. Йўлдошева, Т. Ҳамдамова, Лутфулла ва Гулчеҳра Саъдуллаевлар, Д. Абдулазизова, Ё. Зиёмуҳамедова, В. Сафъянова, X. Тошпўлатов, Ф. Аминов, А. Исмоилов, А. Исломов, Б. Фозилов, Ф. Умарова, 3. Аскаров, А. Жўрабоев, X. Отахонова, Ҳ. Абдуллаев, М. Қодиров, Р. Маҳкамов, Ш. Мансурова, 3. Йўлдошева ва б. актёрлар ижод қилмокда. Реж. лардан (турли йилларда ишлаган) Н. Дўстхўжаев, А. Турдиев, И. Аҳмедов, Э. Масофаев, О. Салимое, М. Бобоев, О. Солиев, М. Маҳаметов, О. Шариповларнинг театр равнақ топишида хизматлари катта. Театрнинг бадиий раҳбари — Олимжон Салимов (2001).
Ҳамиджон Икромов, Жўра Махмудов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.