Yötal

Yötal — murakkab reflektor holat, ixtiyoriy yoki ğayriixtiyoriy ravişda tez nafas çiqariş harakati; nafas a'zolarining himoyalaniş-tozalaniş reaksiyalaridan biri. Y. markaziy nerv sistemasi (Y. markazi uzunçoq miyada joylaşgan) tomonidan idora etiladi. Nafas yöllari va öpka yalliğlanganda, şuningdek, nafas yöllariga çang, tözon va b. yot narsalar tuşganida Y. paydo böladi. Ba'zan nafas yöllari şilliq qavatining «qiçişişi»dan yoki bezovtalaniş va zöriqişdan (asabiylaşiş tufayli) Y. yuzaga keladi. Y. vaqtida, avvalo çuqur nafas olinadi, söng nafas muskullari taranglaşadi, hiqildoqsagi ovoz yoriği esa berkiladi — kökrak böşliğida yuqori bosim vujudga keladi. Şundan keyin toraygan ovoz yoriği orqali kuçli havo oqimi yuqori bosim b-n ketma-ket taşqariga otilib çiqadi va, ayni vaqtda, u öpkadan balğam yoki yot zarralarni ilaştirib haydab keladi.

Y. uzun-qisqaligiga qarab xurujli (kökyötalda), davriy (bronxitda), töxtovsiz, qisqa (plevritda); tovuşiga köra — xirillagan (hiqildoq şikayet langanda va isteriya vaqtida), böğiq (tovuş boylamlarining yalliğlanişi va yaralanişida); balğam hosil bölişiga qarab — höl (balğam keladi) va quruq böladi. Y. tez va qattiq tutganda kökrakni oğritişi, bemorni halloslatişi va hatto uyqu bermasligi mumkin. Mudom va bot-bot Y. tutişi öpka emfizemasi, yurak-öpka yetişmovçiligiga olib keladi. Y.ni bartaraf etiş uçun vraçga murojaat qiliş lozim.

Davolaş. Asosan, Y.ga sabab bölgan kasallik davolanadi, balğam köçiradigan, yötal markaziga ta'sir etadigan dorilar beriladi. Quruq Y.da oğriqni va Y.ni qoldiruvçi doridormonlar tavsiya etiladi. Vraç tavsiyasiga köra, tomoqqa, kökrak sohasiga gorçiçnik qöyiladi, issiq sutga asal qöşib içiriladi, dorili ingalyatsiya qilinadi. Y. kökyötal, gripp va b. infeksion kasalliklar belgisi bölişi mumkin, şu sababli, yötalganda oğizga daströmol tutiş zarur (uni tez-tez yuvib, dazmollab turiş kerak).