Yovvoyi eçkilar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3–4-b. — ziyouz.com
Yovvoyi eçkilar (Sarga) quvuşşoxlilar oilasiga mansub juft tuyoqli hayvonlarning bir uruği. Qöylar uruği b-n birgalikda eçkisimonlar kenja oilasi (Capravinae)HH taşkil etadi. Tuzilişi va yaşaş muhiti jihatdan qöylarga öxşaydi, lekin ulardan soqoli va takalarining dumi ustida sassiq hidli sekret çiqaradigan teri bezlari borligi, tuyoq orasi va közoldi bezlari yöqligi, manglayi kengligi, dumining kaltaligi hamda dumi ostida yung bölmasligi b-n farq qiladi. Takasining şoxi yirik, şakli va tuzilişi xilma-xil. Urğoçilarining şoxi kiçik va deyarli bir xil. Yungi dağal qildan va qalin tivitdan iborat. Şim.Ğarbiy Afrika, Yevropa va Osiyo toğlarida 8 turi tarqalgan. Dengiz sathidan 5,5 ming m balandlikkaça kötariladi. Böğozlik davri 5 oy. May—iyunda 2 ta bola tuğadi. Bolasi 2 yoşda voyaga yetadi. Göşti va terisi uçun ovlanadi. Qölga tez örganib, urçiydi. Ösimliklar b-n oziklanadi. Yo. e. şoxlarining tuzilişiga köra 3 guruhga bölinadi: 1guruhga uç qirrali va kamalaksimon şoxli eçkilar kiradi. Bu guruhga Jan. Sibir, Markaziy Osiyo toğlarida yaşaydigan tog takalari (Sarga sibirica), Alp toglarida yaşaydigan alp eçkilari (Sarga severtzovi) kiradi. 2guruhga yassi şoxli eçkilar, ya'ni Özbekiston, Tojikiston va Afğoniston toğlarida uçraydigan morxör (Sarga falconeri), Jan. Osiyo, Kiçik Osiyo, Kavkaz, Turkmaniston toğlarida yaşaydigan bezoar eçki yoki toğ kiyigi (Sarga aegagrus) kabilar kiradi. 3guruhga spiralsimon burama şoxli eçkilar — Katta Kavkaz toğlarining şarqiy qismida yaşaydigan doğiston turlari (Sarga cylindricornis), Periney yarim orolidagi toğlarda tarqalgan ispan eçkilari (Sarga pyrenaica) kiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁВВОЙИ ЭЧКИЛАР (Сарга) қувушшохлилар оиласига мансуб жуфт туёқли ҳайвонларнинг бир уруғи. Қўйлар уруғи б-н биргаликда эчкисимонлар кенжа оиласи (Capravinae)HH ташкил этади. Тузилиши ва яшаш муҳити жиҳатдан қўйларга ўхшайди, лекин улардан соқоли ва такаларининг думи устида сассиқ ҳидли секрет чиқарадиган тери безлари борлиги, туёқ ораси ва кўзолди безлари йўқлиги, манглайи кенглиги, думининг калталиги ҳамда думи остида юнг бўлмаслиги б-н фарқ қилади. Такасининг шохи йирик, шакли ва тузилиши хилма-хил. Урғочиларининг шохи кичик ва деярли бир хил. Юнги дағал қилдан ва қалин тивитдан иборат. Шим.Ғарбий Африка, Европа ва Осиё тоғларида 8 тури тарқалган. Денгиз сатҳидан 5,5 минг м баландликкача кўтарилади. Бўғозлик даври 5 ой. Май—июнда 2 та бола туғади. Боласи 2 ёшда вояга етади. Гўшти ва териси учун овланади. Қўлга тез ўрганиб, урчийди. Ўсимликлар б-н озикланади. Ё. э. шохларининг тузилишига кўра 3 гуруҳга бўлинади: 1гуруҳга уч қиррали ва камалаксимон шохли эчкилар киради. Бу гуруҳга Жан. Сибирь, Марказий Осиё тоғларида яшайдиган тог такалари (Сарга sibirica), Альп тогларида яшайдиган альп эчкилари (Сарга severtzovi) киради. 2гуруҳга ясси шохли эчкилар, яъни Ўзбекистон, Тожикистон ва Афғонистон тоғларида учрайдиган морхўр (Сарга falconeri), Жан. Осиё, Кичик Осиё, Кавказ, Туркманистон тоғларида яшайдиган безоар эчки ёки тоғ кийиги (Сарга aegagrus) кабилар киради. 3гуруҳга спиралсимон бурама шохли эчкилар — Катта Кавказ тоғларининг шарқий қисмида яшайдиган доғистон турлари (Сарга cylindricornis), Периней ярим оролидаги тоғларда тарқалган испан эчкилари (Сарга pyrenaica) киради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.