Yovvoyi tunlam
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3-b. — ziyouz.com
Yovvoyi tunlam YOVVOYI TUNLAM, janub tunlami [Euxoa conspicua Hp. (Oria musculosa Hb.)] — tunlamlar oilasiga mansub kapalak. Qanoti yoyilganda 25—38 mm. Oldingi qanotlari töqkulrangdan jigarranggaça bölib, örtasidan oç tusli yöllar ötadi, buyraksimon hamda dumaloq doğlari bor. Keyingi qanotlari oçrangda. Tuxumi oçsariq. Kurtlari 30 mm ça, nim yaşil tovlanuvçi tuproqrang, kulrang. Ustidan böylama ikkita qoramtir yöl ötgan. Ğumbagi qizğiş jigarrang. Şakllangan qurti tuxum holida qişlaydi. Sutkalik örtaça harorat 6—8° bölganda qurtlari çiqa boşlaydi. Tuproqning 5—10 sm çuqurligida ğumbakka aylanadi. Ğumbaklik davri 20—24 kun. Iyunda uçib çiqqan kapalaklari bir oy ötgaç (iyulda) yozgi diapauzanp keçiradi va örtaça harorat 18—20° bölganda harakatga kiradi. Urğoçilari tuxumini töp-töp qilib (8—130 tagaça) oziqlanadigan usimligi yaqinidagi tuproqqa qöyadi (hammasi bölib 100— 350 gaça). Yilda bitta avlod rivojlanadi. Örta Osiyo, Qozoğiston va b. joylarda tarqalgan. Ğöza, buğdoy, javdar, arpa, makkajöxori, beda, sudanöt, oq jöxori va b. ekinlarga zarar keltiradi. Kuraş çoralari: boşokli begona ötlarni yöqotiş; anğizni çuqur qaydaş, almaşlab ekişda boşoqlilarni ketmaket ekmaslik; ekinlarga xlorofosning 80% li h.k. (1,5—1,8 kg/ ga)ni purkaş yoki pestitsidlar dustlarini çangitiş; zararlangan dalalarga trixogramma tarqatiş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁВВОЙИ ТУНЛАМ, жануб тунлами [Euxoa conspicua Hp. (Oria musculosa Hb.)] — тунламлар оиласига мансуб капалак. Қаноти ёйилганда 25—38 мм. Олдинги қанотлари тўқкулрангдан жигарранггача бўлиб, ўртасидан оч тусли йўллар ўтади, буйраксимон ҳамда думалоқ доғлари бор. Кейинги қанотлари очрангда. Тухуми очсариқ. Куртлари 30 мм ча, ним яшил товланувчи тупроқранг, кулранг. Устидан бўйлама иккита қорамтир йўл ўтган. Ғумбаги қизғиш жигарранг. Шаклланган қурти тухум ҳолида қишлайди. Суткалик ўртача ҳарорат 6—8° бўлганда қуртлари чиқа бошлайди. Тупроқнинг 5—10 см чуқурлигида ғумбакка айланади. Ғумбаклик даври 20—24 кун. Июнда учиб чиққан капалаклари бир ой ўтгач (июлда) ёзги диапаузанп кечиради ва ўртача ҳарорат 18—20° бўлганда ҳаракатга киради. Урғочилари тухумини тўп-тўп қилиб (8—130 тагача) озиқланадиган усимлиги яқинидаги тупроққа қўяди (ҳаммаси бўлиб 100— 350 гача). Йилда битта авлод ривожланади. Ўрта Осиё, Қозоғистон ва б. жойларда тарқалган. Ғўза, буғдой, жавдар, арпа, маккажўхори, беда, суданўт, оқ жўхори ва б. экинларга зарар келтиради. Кураш чоралари: бошокли бегона ўтларни йўқотиш; анғизни чуқур қайдаш, алмашлаб экишда бошоқлиларни кетмакет экмаслик; экинларга хлорофоснинг 80% ли ҳ.к. (1,5—1,8 кг/ га)ни пуркаш ёки пестицидлар дустларини чангитиш; зарарланган далаларга трихограмма тарқатиш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.