Yoy peçi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 14-b. — ziyouz.com
Yoy peçi — metall va b. materiallarni eritiş uçun elektr yoyi issiqligidan foydalaniladigan elektr peçi. Birinçi marta 1898—1901 y.larda Fransiyada P. Eru, Italiyada E. Stassanolar sanoatda qöllaşgan. Qizdiriş usuliga köra, bevosita va bilvosita qizdiriladigan hamda yoyi berk peçlarga bölinadi. Bevosita (töğridantöğri) qizdiriladigan Yo. p.da yey elektrodlar va qizdiriladigan jism orasida yonadi (rayem, a). Bilvosita qizdiriladigan Yo. p.da yey elektrodlar orasida, qizdiriladigan materiallardan bir oz narida yonadi; bunda issiqlik yoydan nurlaniş orqali uzatiladi (rayem, b). Yoyi berk peçlarda yey elektrodlarni qurşab olgan qattiq şixta qatlamlari ostida yonadi (rayem, v); bunda şixta yoydan ajralib çikadigan issikdik bn, şuningdek, şixtadan tok ötayotganda hosil böladigan joul issiqlik b-n qiziydi. Bevosita qizdiriladigan Yo. p. keng tarqalgan bölib, unda köpinça pölat eritiladi. Yoyi berk peçlarda rangli metallar, ferroqotişmalar, elektr korundlar va b. eritiladi. Bevosita kizdiriladigan Yo. p.ning hajmi 360—400 t bölib, metall va şlakni yuklaş yoki böşatiş vaqtida oğdiriladi. Bulardan taşqari elektrodi sarf qilinadigan (qayta eritiladigan metalldan tayyorlanadi) va elektrodi sarf qilinmaydigan (volfram yoki grafitdan tayyorlanadi) vakuumli Yo. p. bor. Bunday peçlar metall va qotişmalarni vakuumyoy yordamida qayta eritişda qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁЙ ПЕЧИ — металл ва б. материалларни эритиш учун электр ёйи иссиқлигидан фойдаланиладиган электр печи. Биринчи марта 1898—1901 й.ларда Францияда П. Эру, Италияда Э. Стассанолар саноатда қўллашган. Қиздириш усулига кўра, бевосита ва билвосита қиздириладиган ҳамда ёйи берк печларга бўлинади. Бевосита (тўғридантўғри) қиздириладиган Ё. п.да ей электродлар ва қиздириладиган жисм орасида ёнади (раем, а). Билвосита қиздириладиган Ё. п.да ей электродлар орасида, қиздириладиган материаллардан бир оз нарида ёнади; бунда иссиқлик ёйдан нурланиш орқали узатилади (раем, б). Ёйи берк печларда ей электродларни қуршаб олган қаттиқ шихта қатламлари остида ёнади (раем, в); бунда шихта ёйдан ажралиб чикадиган иссикдик бн, шунингдек, шихтадан ток ўтаётганда ҳосил бўладиган жоул иссиқлик б-н қизийди. Бевосита қиздириладиган Ё. п. кенг тарқалган бўлиб, унда кўпинча пўлат эритилади. Ёйи берк печларда рангли металлар, ферроқотишмалар, электр корундлар ва б. эритилади. Бевосита киздириладиган Ё. п.нинг ҳажми 360—400 т бўлиб, металл ва шлакни юклаш ёки бўшатиш вақтида оғдирилади. Булардан ташқари электроди сарф қилинадиган (қайта эритиладиган металлдан тайёрланади) ва электроди сарф қилинмайдиган (вольфрам ёки графитдан тайёрланади) вакуумли Ё. п. бор. Бундай печлар металл ва қотишмаларни вакуумёй ёрдамида қайта эритишда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.