Yoztepa

Yoztepa YOZTEPA, Yozdepe — ilk temir davriga oid qişloq xarobasi (mil. av. 9— 4a.lar). Turkmanistonning Murğob vohasida, Bayramali ş.dan 34 km şim. ğarbda joylaşgan. Mayd. 16 ga ga yaqin. 1954—56 y.larda prof. V. M. Masson örgangan. Tepalik ustiga yirik xom ğiştdan qurilgan hisor atrofi devor b-n örab olingan. Hisorning jan. qismidan jamoat binosi — saroy yoxud ibodatxona qoldiklari qazib örganilgan. Bu yerda usti yopiq bir neçta tor xona hamda katta, tarxi törtburçak zal tadqiq qilindi. Binoning şim. tomonida hovli joylaşgan. Hisor atrofida 3 uy va kiçik tor kuça qoldiği çiqqan. Xonalarning bir qismi xöjalik xizmatini ötagan (omborxona, oşxona). Aholining asosiy maşğuloti suğorma dehqonçilik bölgan. Yirik kanallardan iborat irrigatsiya şoxobçasi izlari aniklangan. Bu kanallarning har ikki tomoniga dalalarni bevosita suğoradigan ariqlar çiqarilgan. Xumdon, temir boltalar, piçoq, yorğuçoq, igna, bigiz, jez paykonlar topilgan. Yo. II davri (mil. av. 7a.dan) dan boşlab barça sopol buyumlari (oşxona idişlaridan boşqa) kulolçilik çarxida tayyorlanib, sirti tiniq angob b-n qoplangan. Qozonlar qölda, qöpol qoliplarda tayyorlangan. Yo.liklar xom ğişt (55x25x11 sm) dan işlangan köp xonali uylarda yaşaşgan. Xilma-xil şakldagi naqşli sopol idişlarning topilişi Yo.da kulolçilik keng taraqqiy etganidan dalolat beradi. Sopol idişlar, asosan, kulolçilik çarxida va qölda işlangan. Idişlarning sirtiga tör, tasmasimon, törtburçak, uçburçak şaklida rangli naqş berilgan. Bundan taşqari jez va temirdan qilingan ov va mehnat qurollari, turli taqinçoqlar uçraydi. Yo.da ötkazilgan arxeologik qazişmalar Murğob vohasida dehqonçilik b-n şuğullangan eng qad. ötroq qabilalarning hayoti haqida boy ma'lumotlar berdi.

Ad.: Tolstov S. P., Po sledam drevnexorezmiyskoy sivilizatsii, M.—L., 1948; Masson V. M., Drevnezemledelçeskaya kultura Margiani, M,—L., 1959.