Yozyovon tumani
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 8–9-b. — ziyouz.com
Yozyovon tumani — Farğona viloyatidagi tuman. 1952 y. 16 apr.da taşkil etilgan (1959 y. 14 dek.da Toşloq tumani b-n birlaştirilib Oxunboboyev nomi berilgan, 1962 y. 24 dek.da Oxunboboyev tumaniga Marğilon tumani ham qöşilgan. 1980 y. 27 dek.da Yo.t. qayta tuzildi). Yo. t. viloyatning Toşloq, Oxunboboyev, Oltiariq, Buvayda tumanlari, Namangan viloyatining Pop tumani, Andijon viloyatining Uluğnor, Böz tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,41 ming km2. Aholisi 71,6 ming kişi (2000). Yo. t.da 1 şaharça (Yozyovon), 10 qişloq fuqarolari yiğini (Guliston, Yozyovon, Iştirxon, Xonobod, Çöliguliston, Yangiböston, Yangiobod, Qatortol, Qorasoqol, Qoratepa) bor. Markazi — Yozyovon şaharçasi. Tabiati. Yo. t. Farğona vodiysining markazida, Yozyovon çölida joylaşgan. Relyefi asosan tekislik bölib, şim.ga tomon qiya. Yer yuzasi gil, qumoq, qumloq va qumdan iborat. Şim. ğarbiy qismida barxanlar — döng qum, marza qum şakllari uçraydi. Qumli çölning bir qismini saqlab qoliş maqsadida 1991 y.da «Yozyovon çöli» tabiat yodgorligi (mayd. 1842 ga) taşkil etilgan. Iklimi keskin kontinental, yozi issiq, qişi sovuq. Yoğinning köp qismi bahor va qişda yoğadi. Iyulning örtaça trasi 27°, yanv. niki — 2,2°. Vegetatsiya davri 218 kun. Yiliga 120—130 mm yoğin tuşadi. Farğona (Xöjand) darvozasi orqali vodiy içkarisiga esuvçi kuçli «Qöqon şamoli» ekinlarga katta zarar keltiradi. Qişda teztez tuman tuşadi. Yo. t.dan Katta Andijon kanali va Yozyovon soyi oqib ötadi. Suv inşootlari, artezian va drenaj quduqlari yordamida yer osti suvlaridan foydalaniladi. Tuproqlari asosan sugoriladigan ötloq, qisman qumli va qumli ötloq tuprokdar hamda şörxoklardan iborat. Vohalarda madaniy ekinlar, mevali va manzarali daraxtlar, butalar, begona ötlar, qumliklarda qora saksovul va oq saksovul, qandim, çerkez, yulğun ösadi. Xilma-xil quşlar, turli kaltakesaqlar, tulki, böri, çiyaböri yaşaydi. «Qizil kitob»ga kiritilgan qizil astragal, farğona çipor kaltakesagi, ştraux qurbaqaboşi, eçkemar uçraydi. Aholisi, asosan özbeklar, şuningdek, qirğiz, tojik, rus, tatar, qoraqalpoq va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1 km2 ga örtaça 174 kişi töğri keladi (2000). Xöjaligi. Yo. t. asosan q. x.ga ixtisoslaşgan bölib, yetakçi tarmoği paxtaçilikdir. Suğoriladigan yerlar 18,5 ming ga, şu jumladan 7,8 ming ga paxta, 6,9 ming ga donli ekinlar, 2 ming gadan ziyod yer yemxaşak ekinlari, 424 ga sabzavotpoliz ekinlari, 924 ga meva va tokzorlar b-n band. Yo. t. fermer va şaxeiy xöjaliklarida 15,6 ming qoramol, 18,6 ming qöy va eçki, 270 dan ziyod yilqi, 10,5 ming parranda, 600 ga yaqin asalari uyasi bor. Pillaçilik rivojlangan. Yo. t.da 2 gişt zdi, 5 qurilişta'mirlaş ustaxonasi, avtokorxona, 910 kiçik va xususiy korxonalar bor. Yo. t.dan Farğona—Namangan, Qöqon—Andijon avtomobil yöllari ötgan. Yo. t.dagi 33 umumiy ta'lim maktabi, 1 kollej, 2 litsey, sport maktabida 18,3 ming öquvçi ta'lim olmokda, 35 jamoat kutubxonasi, muzey, 10 dorixona, 801 örinli 8 kasalxona, 4 poliklinika, 23 tibbiy şoxobça mavjud. Aholiga 230 savdo şoxobçasi xizmat körsatmokda. 1952 y.dan «Markaziy Farğona» tuman gaz. çiqadi (adadi 9000).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁЗЁВОН ТУМАНИ — Фарғона вилоятидаги туман. 1952 й. 16 апр.да ташкил этилган (1959 й. 14 дек.да Тошлоқ тумани б-н бирлаштирилиб Охунбобоев номи берилган, 1962 й. 24 дек.да Охунбобоев туманига Марғилон тумани ҳам қўшилган. 1980 й. 27 дек.да Ё.т. қайта тузилди). Ё. т. вилоятнинг Тошлоқ, Охунбобоев, Олтиариқ, Бувайда туманлари, Наманган вилоятининг Поп тумани, Андижон вилоятининг Улуғнор, Бўз туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,41 минг км2. Аҳолиси 71,6 минг киши (2000). Ё. т.да 1 шаҳарча (Ёзёвон), 10 қишлоқ фуқаролари йиғини (Гулистон, Ёзёвон, Иштирхон, Хонобод, Чўлигулистон, Янгибўстон, Янгиобод, Қатортол, Қорасоқол, Қоратепа) бор. Маркази — Ёзёвон шаҳарчаси. Табиати. Ё. т. Фарғона водийсининг марказида, Ёзёвон чўлида жойлашган. Рельефи асосан текислик бўлиб, шим.га томон қия. Ер юзаси гил, қумоқ, қумлоқ ва қумдан иборат. Шим. ғарбий қисмида барханлар — дўнг қум, марза қум шакллари учрайди. Қумли чўлнинг бир қисмини сақлаб қолиш мақсадида 1991 й.да «Ёзёвон чўли» табиат ёдгорлиги (майд. 1842 га) ташкил этилган. Иклими кескин континентал, ёзи иссиқ, қиши совуқ. Ёғиннинг кўп қисми баҳор ва қишда ёғади. Июлнинг ўртача траси 27°, янв. ники — 2,2°. Вегетация даври 218 кун. Йилига 120—130 мм ёғин тушади. Фарғона (Хўжанд) дарвозаси орқали водий ичкарисига эсувчи кучли «Қўқон шамоли» экинларга катта зарар келтиради. Қишда тезтез туман тушади. Ё. т.дан Катта Андижон канали ва Ёзёвон сойи оқиб ўтади. Сув иншоотлари, артезиан ва дренаж қудуқлари ёрдамида ер ости сувларидан фойдаланилади. Тупроқлари асосан сугориладиган ўтлоқ, қисман қумли ва қумли ўтлоқ тупрокдар ҳамда шўрхоклардан иборат. Воҳаларда маданий экинлар, мевали ва манзарали дарахтлар, буталар, бегона ўтлар, қумликларда қора саксовул ва оқ саксовул, қандим, черкез, юлғун ўсади. Хилма-хил қушлар, турли калтакесақлар, тулки, бўри, чиябўри яшайди. «Қизил китоб»га киритилган қизил астрагал, фарғона чипор калтакесаги, штраух қурбақабоши, эчкемар учрайди. Аҳолиси, асосан ўзбеклар, шунингдек, қирғиз, тожик, рус, татар, қорақалпоқ ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1 км2 га ўртача 174 киши тўғри келади (2000). Хўжалиги. Ё. т. асосан қ. х.га ихтисослашган бўлиб, етакчи тармоғи пахтачиликдир. Суғориладиган ерлар 18,5 минг га, шу жумладан 7,8 минг га пахта, 6,9 минг га донли экинлар, 2 минг гадан зиёд ер емхашак экинлари, 424 га сабзавотполиз экинлари, 924 га мева ва токзорлар б-н банд. Ё. т. фермер ва шахеий хўжаликларида 15,6 минг қорамол, 18,6 минг қўй ва эчки, 270 дан зиёд йилқи, 10,5 минг парранда, 600 га яқин асалари уяси бор. Пиллачилик ривожланган. Ё. т.да 2 гишт зди, 5 қурилиштаъмирлаш устахонаси, автокорхона, 910 кичик ва хусусий корхоналар бор. Ё. т.дан Фарғона—Наманган, Қўқон—Андижон автомобиль йўллари ўтган. Ё. т.даги 33 умумий таълим мактаби, 1 коллеж, 2 лицей, спорт мактабида 18,3 минг ўқувчи таълим олмокда, 35 жамоат кутубхонаси, музей, 10 дорихона, 801 ўринли 8 касалхона, 4 поликлиника, 23 тиббий шохобча мавжуд. Аҳолига 230 савдо шохобчаси хизмат кўрсатмокда. 1952 й.дан «Марказий Фарғона» туман газ. чиқади (адади 9000).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.