Yuk aylanmasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10-b. — ziyouz.com
Yuk aylanmasi — transport işining asosiy iktisodiy körsatkiçlaridan biri, muayyan davrda taşilgan yuklar oğirligi (hajmi) ni taşilgan masofaga köpaytmasidan iborat. Netto tkm (dengiz transportida tonnamil, 1 mil — 1,852 km) bilan ölçanadi. Mamlakat miqyosida Yu.a. körsatkiçlari har bir transport turi böyiça alohida hisoblanadi. Yu.a. muddatlariga köra, sutkalik, oylik, çoraklik, yarim yillik va bir yillik qilib hisobga olinadi. Çoraklik Yu.a., odatda, notekis bölib, unga ba'zi yuklarni taşişning mavsumiyligi va boşqalar ta'sir qiladi. Şuningdek, Yu.a. transport vositalarining yuk kötariş, olib yuriş qobiliyati, undan foydalaniş usuli, örtaça iş vaqti, qatnaş masofasi, ortiştuşiriş işlarining mexanizatsiyalaşgani va boşqalarga ham boğliq. Özbekistonda jami transport turlarida Yu.a. 63,3 mlrd. tkm ni, şu jumladan, t.y. transportida 19,1; avtomobil transportida 9,6; quvur transportida 34,6 mlrd. tkm ni, havo transportida 95,3 ming tkmni (2003), suv transportida 0,3 mln. tkm (2002) ni taşkil etdi.
Sadir Salimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЮК АЙЛАНМАСИ — транспорт ишининг асосий иктисодий кўрсаткичларидан бири, муайян даврда ташилган юклар оғирлиги (ҳажми) ни ташилган масофага кўпайтмасидан иборат. Нетто ткм (денгиз транспортида тоннамиль, 1 миль — 1,852 км) билан ўлчанади. Мамлакат миқёсида Ю.а. кўрсаткичлари ҳар бир транспорт тури бўйича алоҳида ҳисобланади. Ю.а. муддатларига кўра, суткалик, ойлик, чораклик, ярим йиллик ва бир йиллик қилиб ҳисобга олинади. Чораклик Ю.а., одатда, нотекис бўлиб, унга баъзи юкларни ташишнинг мавсумийлиги ва бошқалар таъсир қилади. Шунингдек, Ю.а. транспорт воситаларининг юк кўтариш, олиб юриш қобилияти, ундан фойдаланиш усули, ўртача иш вақти, қатнаш масофаси, ортиштушириш ишларининг механизациялашгани ва бошқаларга ҳам боғлиқ. Ўзбекистонда жами транспорт турларида Ю.а. 63,3 млрд. ткм ни, шу жумладан, т.й. транспортида 19,1; автомобиль транспортида 9,6; қувур транспортида 34,6 млрд. ткм ни, ҳаво транспортида 95,3 минг ткмни (2003), сув транспортида 0,3 млн. ткм (2002) ни ташкил этди.
Садир Салимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.