Yuklama
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 12-b. — ziyouz.com
Yuklama — yordamçi sözlarning bir turi; ayrim gap bölagiga yoki gapga qöşimça ma'no beriş uçun qöllanadi. Yu. tuzilişiga köra 2 xil böladi: Yu.qöşimça (qöşimça holiga kelib qolgan Yu.: mi, çi, da, a, ya) va Yu.söz (ayrim söz holidagi Yu.: faqat, xuddi, naq, ham). Hoz. özbek adabiy tilida gapga yoki ayrim sözlarga qöşilganda anglatadigan ma'nolariga köra Yu.ning quyidagi turlari farqlanadi: söroq va taajjub Yu.lari (mi, çi, a, ya), asosan, gapni söroq gapga aylantiradi: Bu kitobni öqidingizmi?; kuçaytiruv va ta'kid Yu.lari (ku, ham, u, yu, da, oq, ki) gapga tasviriylik berib, söz ma'nosini kuçaytiriş, şuningdek, ta'kid ma'nosini qöşiş uçun işlatiladi. Mas: Neça marta uçraşay dedimku, vaqtim bölmadi; ayiruv va çegaralov Yu.lari (gina, faqat) turli sözlar bilan kelib, ularni ajratib, çegaralab körsatiş uçun qöllanadi. Mas: U faqat öşa voqea haqida sözlardi; aniqlov Yu.lari (xuddi, naq, qoq) özi aloqador bölgan gap bölagi ma'nosini aniqlaş uçun xizmat qiladi. Mas: Öğli otasining xuddi özi. Yu.lar, şuningdek, tasdiq, inkor, qistov kabi ma'nolarni ifodalaş uçun ham işlatiladi.
Ne'mat Mahkamov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЮКЛАМА — ёрдамчи сўзларнинг бир тури; айрим гап бўлагига ёки гапга қўшимча маъно бериш учун қўлланади. Ю. тузилишига кўра 2 хил бўлади: Ю.қўшимча (қўшимча ҳолига келиб қолган Ю.: ми, чи, да, а, я) ва Ю.сўз (айрим сўз ҳолидаги Ю.: фақат, худди, нақ, ҳам). Ҳоз. ўзбек адабий тилида гапга ёки айрим сўзларга қўшилганда англатадиган маъноларига кўра Ю.нинг қуйидаги турлари фарқланади: сўроқ ва таажжуб Ю.лари (ми, чи, а, я), асосан, гапни сўроқ гапга айлантиради: Бу китобни ўқидингизми?; кучайтирув ва таъкид Ю.лари (ку, ҳам, у, ю, да, оқ, ки) гапга тасвирийлик бериб, сўз маъносини кучайтириш, шунингдек, таъкид маъносини қўшиш учун ишлатилади. Мас: Неча марта учрашай дедимку, вақтим бўлмади; айирув ва чегаралов Ю.лари (гина, фақат) турли сўзлар билан келиб, уларни ажратиб, чегаралаб кўрсатиш учун қўлланади. Мас: У фақат ўша воқеа ҳақида сўзларди; аниқлов Ю.лари (худди, нақ, қоқ) ўзи алоқадор бўлган гап бўлаги маъносини аниқлаш учун хизмат қилади. Мас: Ўғли отасининг худди ўзи. Ю.лар, шунингдек, тасдиқ, инкор, қистов каби маъноларни ифодалаш учун ҳам ишлатилади.
Неъмат Маҳкамов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.