Yuksak usimliklar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 13-b. — ziyouz.com
Yuksak usimliklar — evolyutsion taraqqiyot natijasida murakkab morfologik tuzilişga ega bölgan, tanasi poya va bargga differensiyalangan ösimliklar. Ularda köp hujayrali murtak (embirion) hosil böladi. Yu.ö.ga xos belgilardan biri jinsiy (gametofit) va jinssiz (sporofit) nasllarning gallanişidir. Yu.ö. 3000 ga yaqin turdan iborat 9 bölimni öz içiga oladi. Bularga: riniotoifalar zosterofiltoifalar, yösintoifalar, plauntoifalar, psilotoifalar, qirqböğimtoifalar, qirqquloqtoifalar, qarağaytoifalar, magnoliyatoifalar kiradi. Yu.ö. tanasining murakkab tuzilganligi, yerda ösişga moslaşganligi, jinsiy va jinssiz köpayişi bilan tuban ösimliklardan farq qiladi. Yu.ö. sporofitida köp hujayrali sporangiylar hosil bölib, ularda harakatsiz sporalar yetişadi. Gametofitşxa jinsiy organlar paydo böladi. Sporofit, odatda, barg, poya va ildizga bölingan. Köpinça Yu.ö.da ötkazuvçi töqima — ksilema va floema rivojlangan. Epidermis, kutikula va bargida oğizçalar bölişi Yu.ö. uçun xos. Yu.ö. birorta dengiz suvötlaridan kelib çiqqan, deb taxmin qilinadi. Yu.ö.ning qazilma qoldiqlari silur davridan ma'lum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЮКСАК УСИМЛИКЛАР — эволюцион тараққиёт натижасида мураккаб морфологик тузилишга эга бўлган, танаси поя ва баргга дифференцияланган ўсимликлар. Уларда кўп ҳужайрали муртак (эмбирион) ҳосил бўлади. Ю.ў.га хос белгилардан бири жинсий (гаметофит) ва жинссиз (спорофит) наслларнинг галланишидир. Ю.ў. 3000 га яқин турдан иборат 9 бўлимни ўз ичига олади. Буларга: риниотоифалар зостерофилтоифалар, йўсинтоифалар, плаунтоифалар, псилотоифалар, қирқбўғимтоифалар, қирққулоқтоифалар, қарағайтоифалар, магнолиятоифалар киради. Ю.ў. танасининг мураккаб тузилганлиги, ерда ўсишга мослашганлиги, жинсий ва жинссиз кўпайиши билан тубан ўсимликлардан фарқ қилади. Ю.ў. спорофитида кўп ҳужайрали спорангийлар ҳосил бўлиб, уларда ҳаракатсиз споралар етишади. Гаметофитшха жинсий органлар пайдо бўлади. Спорофит, одатда, барг, поя ва илдизга бўлинган. Кўпинча Ю.ў.да ўтказувчи тўқима — ксилема ва флоэма ривожланган. Эпидермис, кутикула ва баргида оғизчалар бўлиши Ю.ў. учун хос. Ю.ў. бирорта денгиз сувўтларидан келиб чиққан, деб тахмин қилинади. Ю.ў.нинг қазилма қолдиқлари силур давридан маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.