Yulduzlar tödasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 19-b. — ziyouz.com
Yulduzlar tödasi — yagona protoyulduzda tuğilgan bir neça yuzdan bir neça yuz minggaça yulduzlarning fizik va dinamik boğliq bölgan sistemasi. Yu.t. şakli, yoşi va massasi böyiça tarqoq va şarsimon turlarga bölinadi. Yulduzlarning tarqoq tödalari nisbatan yoş (=107 +10* yil), massalari =10» Quyoş massasiga teng. Ular Galaktikamizning tekislik taşkil etuvçi obyektlaridan hisoblanib, uning disk qismida joylaşgan. Şu kungaça 2000 dan ortiq tarqoq Yu.t. aniqlangan. Aslida ular 20 mingtaga yaqin bölib, asosiy qismi yulduzlararo gaz va çang tufayli kuzatilmaydi. Tarqoq tödalar Somon Yölitsat spiral tarmoqlarda joylaşgan. Bu tödalar Gersşprung — Ressel diagrammasining boş ketmaketligi yulduzlaridan va qisman gigantlardan iborat. Yulduzlarning şarsimon tödalari Galaktikamizning eng qadimgi obyektlari hisoblanadi. Ular massasi 104 — 106 Quyoş massasi atrofida bölib, Galaktikaning galosi (yoruğlik xalqasi) da bir oz balj qismida joylaşgan. Şarsimon tödalar asosan, qizil gigant, qisqa davri sefeidalar, boş ketmaketlikning quyi qismiga taalluqli yulduzlardan iborat. Galaktikamizda şarsimon tödalardan 150 ga yaqini topilgan, jami esa 200—250 ta bölişi mumkin, deb taxmin qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЮЛДУЗЛАР ТЎДАСИ — ягона протоюлдузда туғилган бир неча юздан бир неча юз минггача юлдузларнинг физик ва динамик боғлиқ бўлган системаси. Ю.т. шакли, ёши ва массаси бўйича тарқоқ ва шарсимон турларга бўлинади. Юлдузларнинг тарқоқ тўдалари нисбатан ёш (=107 +10* йил), массалари =10» Қуёш массасига тенг. Улар Галактикамизнинг текислик ташкил этувчи объектларидан ҳисобланиб, унинг диск қисмида жойлашган. Шу кунгача 2000 дан ортиқ тарқоқ Ю.т. аниқланган. Аслида улар 20 мингтага яқин бўлиб, асосий қисми юлдузлараро газ ва чанг туфайли кузатилмайди. Тарқоқ тўдалар Сомон Йўлицат спирал тармоқларда жойлашган. Бу тўдалар Герцшпрунг — Рессел диаграммасининг бош кетмакетлиги юлдузларидан ва қисман гигантлардан иборат. Юлдузларнинг шарсимон тўдалари Галактикамизнинг энг қадимги объектлари ҳисобланади. Улар массаси 104 — 106 Қуёш массаси атрофида бўлиб, Галактиканинг галоси (ёруғлик халқаси) да бир оз балж қисмида жойлашган. Шарсимон тўдалар асосан, қизил гигант, қисқа даври цефеидалар, бош кетмакетликнинг қуйи қисмига тааллуқли юлдузлардан иборат. Галактикамизда шарсимон тўдалардан 150 га яқини топилган, жами эса 200—250 та бўлиши мумкин, деб тахмин қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.