Yulius Vagner-Yauregg
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 5-b. — ziyouz.com
Vagner-Yauregg Yulius VAGNER-YAUREGG (Wagner-Jauregg) Yulius (1857—1940) — Avstriya psixiatri. Avjlanib boradigan falajni davolaşda piroterapiyani asoslab bergan (1918) va amaliyotda tatbiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1927). VAGON (ing. waggon — arava) — t. y. izlarida yölovçilar va yuklarni taşişga möljallangan transport vositasi. Birinçi marta 18-a. da Angliya, söngra Germaniyada paydo bölgan. Dastlabki V. yoğoç izlarda qölda yoki ot b-n tortilgan yaşik bölgan. V. ning keyingi taraqqiyoti Angliyada çöyan izlar-ning qurilişi b-n boğliq. Bu izlarda V. ot b-n tortilgan. Keyinçalik texnikaning rivojlanişi b-n V. lardan V. lar majmui (sostavi) taşkil etila boşlandi. V. ning yölovçilar va yuklar taşiladigan, magistral va sanoat transporti uçun möljallangan, keng va tor izda yuradigan xillari böladi. Odatda, V. lar öziça harakatlanmaydi, lokomotiv, parovoz va teplovoz tortadigan poyezdlar tarkibida harakatlanadi. Motori va boşqariş kabinasi bölgan tramvay, metropoliten V. lari va maxsus V. lar özi harakatlanadigan V. larga kiradi. Yölovçilar taşiladigan V. larning turlari: yölovçilar, poçta, bagaj va b. taşiydigan, şuningdek maxsus (sanitariya, V.klub, laboratoriya va b.) V. larga bölinadi. Yuk V. larining asosiy turlari: yopiq, yarim vagon, platforma, sisterna, izotermik va maxsus V. lar (oğir va katta hajmdagi yuklar taşiladigan V.avtomobil, çorva mollari, sement, transportyorlar va b. taşiladigan, şuningdek t. y. ga xizmat qiladigan — V.usta-xonalar, öt öçiriş poyezdlari va b.) ga bölinadi. Har qanday V. yuriş kis-mi, rama, tortiş moslamasi, kuzov, avtomat va qöl tormozlaridan iborat. Yuriş qismidagi ressora va pruji-nalar harakat vaqtidagi silkinişlarni, zarbalarni yumşatadi. V. ramasi kuzov asosini taşkil qiladi, barça kuçlar şu ramaga tuşadi. Tortiş moslamasi V. larni bir-biriga yoki lokomotivga ulaşga imkon beradi. V. larni yasaşda zanglamaydigan pişiq pölat, mustahkam .alyuminiy qotişmalari va polimer materiallar işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАГНЕР-ЯУРЕГГ (Wagner-Jauregg) Юлиус (1857—1940) — Австрия психиатри. Авжланиб борадиган фалажни даволашда пиротерапияни асослаб берган (1918) ва амалиётда татбиқ этган. Нобель мукофоти лауреати (1927). ВАГОН (инг. waggon — арава) — т. й. изларида йўловчилар ва юкларни ташишга мўлжалланган транспорт воситаси. Биринчи марта 18-а. да Англия, сўнгра Германияда пайдо бўлган. Дастлабки В. ёғоч изларда қўлда ёки от б-н тортилган яшик бўлган. В. нинг кейинги тараққиёти Англияда чўян излар-нинг қурилиши б-н боғлиқ. Бу изларда В. от б-н тортилган. Кейинчалик техниканинг ривожланиши б-н В. лардан В. лар мажмуи (состави) ташкил этила бошланди. В. нинг йўловчилар ва юклар ташиладиган, магистрал ва саноат транспорти учун мўлжалланган, кенг ва тор изда юрадиган хиллари бўлади. Одатда, В. лар ўзича ҳаракатланмайди, локомотив, паровоз ва тепловоз тортадиган поездлар таркибида ҳаракатланади. Мотори ва бошқариш кабинаси бўлган трамвай, метрополитен В. лари ва махсус В. лар ўзи ҳаракатланадиган В. ларга киради. Йўловчилар ташиладиган В. ларнинг турлари: йўловчилар, почта, багаж ва б. ташийдиган, шунингдек махсус (санитария, В.клуб, лаборатория ва б.) В. ларга бўлинади. Юк В. ларининг асосий турлари: ёпиқ, ярим вагон, платформа, цистерна, изотермик ва махсус В. лар (оғир ва катта ҳажмдаги юклар ташиладиган В.автомобиль, чорва моллари, цемент, транспортёрлар ва б. ташиладиган, шунингдек т. й. га хизмат қиладиган — В.уста-хоналар, ўт ўчириш поездлари ва б.) га бўлинади. Ҳар қандай В. юриш кис-ми, рама, тортиш мосламаси, кузов, автомат ва қўл тормозларидан иборат. Юриш қисмидаги рессора ва пружи-налар ҳаракат вақтидаги силкинишларни, зарбаларни юмшатади. В. рамаси кузов асосини ташкил қилади, барча кучлар шу рамага тушади. Тортиш мосламаси В. ларни бир-бирига ёки локомотивга улашга имкон беради. В. ларни ясашда зангламайдиган пишиқ пўлат, мустаҳкам .алюминий қотишмалари ва полимер материаллар ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.