Yuliy davri
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 21-b. — ziyouz.com
Yuliy davri — astronomiya va xronologiya hisoblarida birlik sifatida işlatiladigan vaqt oraliği. Davomiyligi 7980 yilga teng. Yu.d. 3 ta siklning eng kiçik umumiy karrasi: hafta qunlarini oyning bir xil kunlariga töğri keltiruvçi 28 yillik quyoş davri, Oy fazalarini bir xil qunlarga keltiruvçi 19 yillik Meton davri va qadimiy Rimda favqulodda soliq yiğiş (15 yillik) davrlarining köpaytmasidan iborat (281915=7980). Birinçi kun sifatida mil. av. 4713 yilning 1 yanvaridan boşlangan. 16-asr oxirida fransuz olimi Yu. Skaliger Yu.d. kunlari böyiça hisob olib borişni taklif qiddi va uni otasi şarafiga Yu.d. deb atadi. Bu davr böyiça astronomiyadagi vaqtni hisoblaş tizimida har bir kun mil. av. 4713 yilning 1 yanvaridan boşlab özining tartib raqamiga ega. Biror ikki astronomik yoki tarixiy hodisa orasidagi vaqtni hisoblaş uçun maxsus jadvallar yordamida bu hodisalarning boşlanişi va oxiriga mos kelgan kun raqamlarining ayirmasi olinadi. Mas, milodiy era 1y.ning 1 yanvari 1721425 kun, 1963 yilning 1yanvari 2438031 böladi. Bu ikki kun orasidagi ötgan vaqt 716606 kunni taşkil qiladi. Astronomiyada özgaruvçan yulduzlarning maksimum va minimumlari orasida ötgan vaqtni topişda Yu.d.dan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЮЛИЙ ДАВРИ — астрономия ва хронология ҳисобларида бирлик сифатида ишлатиладиган вақт оралиғи. Давомийлиги 7980 йилга тенг. Ю.д. 3 та циклнинг энг кичик умумий карраси: ҳафта қунларини ойнинг бир хил кунларига тўғри келтирувчи 28 йиллик қуёш даври, Ой фазаларини бир хил қунларга келтирувчи 19 йиллик Метон даври ва қадимий Римда фавқулодда солиқ йиғиш (15 йиллик) даврларининг кўпайтмасидан иборат (281915=7980). Биринчи кун сифатида мил. ав. 4713 йилнинг 1 январидан бошланган. 16-аср охирида француз олими Ю. Скалигер Ю.д. кунлари бўйича ҳисоб олиб боришни таклиф қидди ва уни отаси шарафига Ю.д. деб атади. Бу давр бўйича астрономиядаги вақтни ҳисоблаш тизимида ҳар бир кун мил. ав. 4713 йилнинг 1 январидан бошлаб ўзининг тартиб рақамига эга. Бирор икки астрономик ёки тарихий ҳодиса орасидаги вақтни ҳисоблаш учун махсус жадваллар ёрдамида бу ҳодисаларнинг бошланиши ва охирига мос келган кун рақамларининг айирмаси олинади. Мас, милодий эра 1й.нинг 1 январи 1721425 кун, 1963 йилнинг 1январи 2438031 бўлади. Бу икки кун орасидаги ўтган вақт 716606 кунни ташкил қилади. Астрономияда ўзгарувчан юлдузларнинг максимум ва минимумлари орасида ўтган вақтни топишда Ю.д.дан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.