Yunusxöja
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 44–45-b. — ziyouz.com
Yunusxöja (? 1801) — mustaqil Toşkent davlati hokimi (1784 — 1801), Yu. Toşkentdagi 4 dahaning biri — Şayxontohur hokimi Uluğxöjaning öğli bölgan. Uluğxöja özaro kuraşlar avjga çiqib, xavf-xatar tuğilgan paitda törtinçi öğli — Yu.ni bir işonçli kişi bilan Toşkentdan çiqarib yuborgan. U qozoqlar orasida yaşagan. Otasining ölimidan söng şaharga yaşirin kirgan. Yu. avval otasiga tegişli Şayxontohurni egallaşga va nufuzli kişilarni öz tarafiga tortişga erişgan. Şundan keyin Yu. özaro kuraşlardan toliqqan raqiblarini, jumladan, Turobxöjani yengişga va 4 dahani birlaştirişga muvaffaq bölgan.
Yu. şahar mudofaasini mustahkamlaş va qöşin jangovarligini oşirişga qaratilgan çoralarni amalga oşirgan. U şahar devorlarini haşar yöli bilan tuzattirgan, mustahkamlagan. 1800 yilgi ma'lumotlarga köra, devor quyi qismining qalinligi 1,8 m, ustki qismi 0,9 m atrofida bölib, aylanma uz. 18 çaqirimdan ortiq, devor bal. 7,9 m bölgan. Yu. 6 ming kişidan iborat qöşin tuzib, askarlarni pilta miltiq, qiliç, nayza, qalqon bilan qurollantirgan. Toşkent tarixida birinçi bölib töpdan foydalanişni joriy etgan.
Yu. davrida belgilangan tartibga köra, har bir jondan bir oyda daromadiga qarab 5 tangadan 10 tangagaça, yerdan olingan hosilning qirqdan bir qismi olingan. Qoraqozonlar soliqlardan ozod qilingan. Şaharda dehqonçilik, çorvaçilik, hunarmandçilik va savdosotiq izga tuşgan. Yu. içki va taşqi savdoning ösişiga e'tibor bergan. Yu.ning ma'muriy boşqaruv, içki va taşqi savdo, taşqi siyosati haqida yana q. Toşkent.
Q.: Toşkent
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЮНУСХЎЖА (? 1801) — мустақил Тошкент давлати ҳокими (1784 — 1801), Ю. Тошкентдаги 4 даҳанинг бири — Шайхонтоҳур ҳокими Улуғхўжанинг ўғли бўлган. Улуғхўжа ўзаро курашлар авжга чиқиб, хавф-хатар туғилган паитда тўртинчи ўғли — Ю.ни бир ишончли киши билан Тошкентдан чиқариб юборган. У қозоқлар орасида яшаган. Отасининг ўлимидан сўнг шаҳарга яширин кирган. Ю. аввал отасига тегишли Шайхонтоҳурни эгаллашга ва нуфузли кишиларни ўз тарафига тортишга эришган. Шундан кейин Ю. ўзаро курашлардан толиққан рақибларини, жумладан, Туробхўжани енгишга ва 4 даҳани бирлаштиришга муваффақ бўлган.
Ю. шаҳар мудофаасини мустаҳкамлаш ва қўшин жанговарлигини оширишга қаратилган чораларни амалга оширган. У шаҳар деворларини ҳашар йўли билан тузаттирган, мустаҳкамлаган. 1800 йилги маълумотларга кўра, девор қуйи қисмининг қалинлиги 1,8 м, устки қисми 0,9 м атрофида бўлиб, айланма уз. 18 чақиримдан ортиқ, девор бал. 7,9 м бўлган. Ю. 6 минг кишидан иборат қўшин тузиб, аскарларни пилта милтиқ, қилич, найза, қалқон билан қуроллантирган. Тошкент тарихида биринчи бўлиб тўпдан фойдаланишни жорий этган.
Ю. даврида белгиланган тартибга кўра, ҳар бир жондан бир ойда даромадига қараб 5 тангадан 10 тангагача, ердан олинган ҳосилнинг қирқдан бир қисми олинган. Қорақозонлар солиқлардан озод қилинган. Шаҳарда деҳқончилик, чорвачилик, ҳунармандчилик ва савдосотиқ изга тушган. Ю. ички ва ташқи савдонинг ўсишига эътибор берган. Ю.нинг маъмурий бошқарув, ички ва ташқи савдо, ташқи сиёсати ҳақида яна қ. Тошкент.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.