«Yusuf va Ahmad»
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 70-b. — ziyouz.com
«Yusuf va Ahmad» —özbek xalq dostoni. 16—17-asrlarda Xorazmda yaratilgan. Doston dastlab oğzaki an'anada yaratilgan bölib, keyinçalik (18-asr) turkman şoiri Qurbonali Ma'rufiy qalamiga mansub yozma varianti yuzaga kelgan. Dostonning oğzaki variantlari xalqçil ğoyalarni öz holiça saqlab qolganligi bilan alohida ajralib turadi. Asarda özbek xalqining qahramonlik, sevgisadoqat, yordiyor mehri, tinçlik uçun kuraş ğoyalari ifodalangan. Doston turkman, qoraqalpoq, qozoq, uyğur xalqlari orasida ham maşhur. Dostonda Isfahon yurti hukmdori Bözöğlonxonning öz jiyanlari (opasingil bolalari) Yusuf bilan Ahmadni Isfahondan haydaşi, ularning Urganç şahrida panoh topişi va voyaga yetişi, hiyla yöli bilan Misr podşohi Gözalşohga asir tuşişi, 7 yillik tutqunlikdan keyin öz yurtiga qaytişi va duşmanlaridan öç olişi voqealari gözal bir badiiy yösinda tasvirlangan.
Dostonning Xorazm varianti nemisça tarjimasi bilan birgalikda venger olimi H.Vamberi tomonidan dastlab undan olingan parçalar holida Leypsig şahrida (1867), söng töla ravişda Budapeştda (1911) çop etilgan. 1927 yilda Fozil Yöldoş öğli va Pölkan şoirdan Hodi Zarif yozib olgan variant esa, 1987 yilda B.Sarimsoqov tomonidan naşr etilgan. Şarqşunoslik instituti qulyozmalar fondida dostonning juda köp qölyozma nusxalari va litografik naşrlari, Til va adabiyot in-tining folklor arxivida esa, xalq baxşilaridan yozib olingan variantlari mavjud.
Ad.:Jirmunskiy V.M.,Zarifov H., Uzbekskiy narodnş geroiçeskiy epos, M., 1947; Jumaniyozov R., Dongqozongan doston, T., 1993.
Töra Mirzayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ЮСУФ ВА АҲМАД» —ўзбек халқ достони. 16—17-асрларда Хоразмда яратилган. Достон дастлаб оғзаки анъанада яратилган бўлиб, кейинчалик (18-аср) туркман шоири Қурбонали Маъруфий қаламига мансуб ёзма варианти юзага келган. Достоннинг оғзаки вариантлари халқчил ғояларни ўз ҳолича сақлаб қолганлиги билан алоҳида ажралиб туради. Асарда ўзбек халқининг қаҳрамонлик, севгисадоқат, ёрдиёр меҳри, тинчлик учун кураш ғоялари ифодаланган. Достон туркман, қорақалпоқ, қозоқ, уйғур халқлари орасида ҳам машҳур. Достонда Исфаҳон юрти ҳукмдори Бўзўғлонхоннинг ўз жиянлари (опасингил болалари) Юсуф билан Аҳмадни Исфаҳондан ҳайдаши, уларнинг Урганч шаҳрида паноҳ топиши ва вояга етиши, ҳийла йўли билан Миср подшоҳи Гўзалшоҳга асир тушиши, 7 йиллик тутқунликдан кейин ўз юртига қайтиши ва душманларидан ўч олиши воқеалари гўзал бир бадиий йўсинда тасвирланган.
Достоннинг Хоразм варианти немисча таржимаси билан биргаликда венгер олими Ҳ.Вамбери томонидан дастлаб ундан олинган парчалар ҳолида Лейпциг шаҳрида (1867), сўнг тўла равишда Будапештда (1911) чоп этилган. 1927 йилда Фозил Йўлдош ўғли ва Пўлкан шоирдан Ҳоди Зариф ёзиб олган вариант эса, 1987 йилда Б.Саримсоқов томонидан нашр этилган. Шарқшунослик институти қулёзмалар фондида достоннинг жуда кўп қўлёзма нусхалари ва литографик нашрлари, Тил ва адабиёт ин-тининг фольклор архивида эса, халқ бахшиларидан ёзиб олинган вариантлари мавжуд.
Ад.:Жирмунский В.М.,Зарифов Ҳ., Узбекский народньш героический эпос, М., 1947; Жуманиёзов Р., Донгқозонган достон, Т., 1993.
Тўра Мирзаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.