Yusufiy
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 75–76-b. — ziyouz.com
Yusufiy (taxallusi; asl nomi Yusuf ibn Muhammad ibn Yusuf Hiraviy) (15-asr oxiri, Hirot — 1544, Hindiston) — forsigöy şoir, luğatşunos, tabib. Tabobat ilmini otasidan örgangan; Zahiriddin Boburning xos tabibi bölgan. Tibbiy, adabiyfalsafiy mazmundagi 20 dan ortiq nasriy va nazmiy asarlar muallifi; ulardan 12 tasining qölyozmasi Özbekiston FA Şarqşunoslik instituti qölyozmalar fondida saqlanadi. «Jomi ulfavoyid» («Foydalar töplami», 1512), «Bahr uljavohir» («Gavharlar dengizi»), «Favoyid ulaxyor» («Yaxşilarga foydalar»), «Daloyili nabz» («Tomir körsatişlari»), «Qasida dar hifzi sihhat» («Soğliqni saqlaş haqida qasida»), «Ayn ulhayot» («Hayot mohiyati»), şuningdek, arabçaforsça, hindiyçaforsça ilmiy luğatlar tarzida yaratilgan asarlari şu jumladandir. Yu.ning qasida, masnaviy, qit'a va ruboiylardan iborat «Jomiul-favoyid» asari xalq orasida «Tibbi Yusufiy» nomi bilan şuhrat qozongan. Asar Yu.ning tabobat sohasidagi şaxsiy tajribalari hamda ustozlaridan olgan bilimlarga suyanib yozilgan va unda murakkab dorilar, kasallik alomatlari va davolaş qoidausullari bayon qilingan. Uşbu asar 2 marta (1882, Xorazm — Mulla Muhammad Amin; 1898, Toşkent — Muhammad şoh ibn şoh Fayzullo) özbek tiliga tarjima qilingan.
Yu.ning «Munojot dar talabi işq va muhabbat» («Işq va muhabbat istagida qilingan munojot»), «Anvor ulhikmat» («Hikmat nurlari») asarlarida hayotiy masalalarga oid nasihatlar, falsafiy fikrlar bayon qilingan.
Ad.: Irisov A., Nosirov A., Nizomiddinov I., Örtaosiyolik qirq olim, T., 1961.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЮСУФИЙ (тахаллуси; асл номи Юсуф ибн Муҳаммад ибн Юсуф Ҳиравий) (15-аср охири, Ҳирот — 1544, Ҳиндистон) — форсигўй шоир, луғатшунос, табиб. Табобат илмини отасидан ўрганган; Заҳириддин Бобурнинг хос табиби бўлган. Тиббий, адабийфалсафий мазмундаги 20 дан ортиқ насрий ва назмий асарлар муаллифи; улардан 12 тасининг қўлёзмаси Ўзбекистон ФА Шарқшунослик институти қўлёзмалар фондида сақланади. «Жоми улфавойид» («Фойдалар тўплами», 1512), «Баҳр улжавоҳир» («Гавҳарлар денгизи»), «Фавойид улахёр» («Яхшиларга фойдалар»), «Далойили набз» («Томир кўрсатишлари»), «Қасида дар ҳифзи сиҳҳат» («Соғлиқни сақлаш ҳақида қасида»), «Айн улҳаёт» («Ҳаёт моҳияти»), шунингдек, арабчафорсча, ҳиндийчафорсча илмий луғатлар тарзида яратилган асарлари шу жумладандир. Ю.нинг қасида, маснавий, қитъа ва рубоийлардан иборат «Жомиул-фавойид» асари халқ орасида «Тибби Юсуфий» номи билан шуҳрат қозонган. Асар Ю.нинг табобат соҳасидаги шахсий тажрибалари ҳамда устозларидан олган билимларга суяниб ёзилган ва унда мураккаб дорилар, касаллик аломатлари ва даволаш қоидаусуллари баён қилинган. Ушбу асар 2 марта (1882, Хоразм — Мулла Муҳаммад Амин; 1898, Тошкент — Муҳаммад шоҳ ибн шоҳ Файзулло) ўзбек тилига таржима қилинган.
Ю.нинг «Муножот дар талаби ишқ ва муҳаббат» («Ишқ ва муҳаббат истагида қилинган муножот»), «Анвор улҳикмат» («Ҳикмат нурлари») асарларида ҳаётий масалаларга оид насиҳатлар, фалсафий фикрлар баён қилинган.
Ад.: Ирисов А., Носиров А., Низомиддинов И., Ўртаосиёлик қирқ олим, Т., 1961.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.