Yuvenil gazlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 2–3-b. — ziyouz.com
Yuvenil gazlar (lot. sof, bokira) — Yer pöstining ostki qismidan va yuqori mantiyadan ajralib çiqadigan, C0 , 1M , N, N 0, SO, SN, S N , Ag va
2 2 2 2 6 boşqalardan tarkib topgan gazlar. Bu jarayon fanda Yerning gazsizlanişi deb nom olgan. 20-asr oxiri — 21-asr boşlarida bajarilgan geologikgeofizik, geokimyoviy va geotermik tadqiqotlar asosida, Yerning gazsizlaniş jarayoni tabiatda issiq massa harakatlanadigan kanallar orqali sodir bölişligi isbotlandi. Bunday kanallar Markaziy Qizilqum, BuxoroXiva regionidagi paleorift sistemasi, Surxondaryo megasinklinalidagi Boyangaro maydoni, Farğona toğlararo botiğidagi AdrasmanÇust anomalligida mavjud. Markaziy Qizilqum anomalligida metan va vodorod emanatsiyasi belgilangan. Emanatsiyalarning eng yuqori qiymati paleozoy vulkantektonik strukturasi oğziga hamda issiklik massa harakatlanadigan kanallarning maydoniga töğri keladi. Issikdik oqimi ziçligi qiymatiga va anomal zonalar maydonining ölçamiga qarab boşqa hududlarda, katta çuqurlikda ularga mos keluvçi emanatsiya mahsulotlarini hamda Yu.g.ni hosil bölişini tahmin qiliş mumkin. Yu.g. ning bu kanallar orqali kötarilib, Yer pöstining yuqori qavati — çökindi qatlam jinslari tarkibida tarqalişi aniqlangan va xaritalangan termobarik anomaliyalarda öz isbotini topgan. Yu.g.ning çökindi qatlamdagi jinslarda tarqalgan organik moddalarga kimyoviy ta'siri 3 turdagi reaksiya orqali amalga oşadi: 1) yuvenil vodorodlarning tarqoq organik moddalar bilan özaro ta'siri; 2) yuvenil metanning yuqori geodinamik kuçlanişdagi zonalarda tarqoq organik moddalar bilan özaro ta'siri; 3) yuvenil metanning anomal yuqori bosim va trali şaroitlarda bevosita polimerlanişi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЮВЕНИЛ ГАЗЛАР (лот. соф, бокира) — Ер пўстининг остки қисмидан ва юқори мантиядан ажралиб чиқадиган, С0 , 1М , Н, Н 0, СО, СН, С Н , Аг ва
2 2 2 2 6 бошқалардан таркиб топган газлар. Бу жараён фанда Ернинг газсизланиши деб ном олган. 20-аср охири — 21-аср бошларида бажарилган геологикгеофизик, геокимёвий ва геотермик тадқиқотлар асосида, Ернинг газсизланиш жараёни табиатда иссиқ масса ҳаракатланадиган каналлар орқали содир бўлишлиги исботланди. Бундай каналлар Марказий Қизилқум, БухороХива регионидаги палеорифт системаси, Сурхондарё мегасинклиналидаги Боянгаро майдони, Фарғона тоғлараро ботиғидаги АдрасманЧуст аномаллигида мавжуд. Марказий Қизилқум аномаллигида метан ва водород эманацияси белгиланган. Эманацияларнинг энг юқори қиймати палеозой вулкантектоник структураси оғзига ҳамда иссиклик масса ҳаракатланадиган каналларнинг майдонига тўғри келади. Иссикдик оқими зичлиги қийматига ва аномал зоналар майдонининг ўлчамига қараб бошқа ҳудудларда, катта чуқурликда уларга мос келувчи эманация маҳсулотларини ҳамда Ю.г.ни ҳосил бўлишини таҳмин қилиш мумкин. Ю.г. нинг бу каналлар орқали кўтарилиб, Ер пўстининг юқори қавати — чўкинди қатлам жинслари таркибида тарқалиши аниқланган ва хариталанган термобарик аномалияларда ўз исботини топган. Ю.г.нинг чўкинди қатламдаги жинсларда тарқалган органик моддаларга кимёвий таъсири 3 турдаги реакция орқали амалга ошади: 1) ювенил водородларнинг тарқоқ органик моддалар билан ўзаро таъсири; 2) ювенил метаннинг юқори геодинамик кучланишдаги зоналарда тарқоқ органик моддалар билан ўзаро таъсири; 3) ювенил метаннинг аномаль юқори босим ва трали шароитларда бевосита полимерланиши.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.