Zaharli jonivorlar

Zaharli jonivorlar - boşqa organizmlar uçun doimo yoki vaqtinçalik zaharli bölgan moddalarni öz organizmida saqlovçi jonivorlar. 5 mingga yaqin turi ma'lum. 3. j.dan ilonlar, çayonlar, örgimçaklar, malhamçi qönğizlar va b. yaxşi örganilgan. Bir xil 3. j. (ilonlar, örgimçaklar, çayonlar)ning zahar işlab çiqaradigan maxsus bezlari bor; boşqalarida (qönğizlar, qandalalarda) zaharli modda u yoki bu xildagi töqimalarda böladi. Zahar himoya yoki boşqa hayvonlarga hujum qiliş vositasi hisoblanadi. Böşliqiçlilar (gidralar, aktiniyalar, meduzalar)da zahar bezlari otuvçi hujayralar, böğimoyoqlilar (arilar, çayonlar)da naştar yoki örgimçaklar, köpoyoqlilarda xelitseralar, boşqalarda (çayonbaliqlar, dengiz ajdahoçalari) suzgiçlar yoki jabra qopqoqlaridagi maxsus ösimtalar b-n boğlangan. Aynan bir xildagi zahar har xil hayvonlarga turliça ta'sir körsatadi. Bir turning özida ham har xil 3. j. zahari bir xilda ta'sir etmaydi. Mac, çöçqalar, şaqildoq ilon, tipratikonlar, qora ilon, çöl kemiruvçilari çayonlar zahariga kam ta'sirçan böladi. Laylak, qarğa, burgut, mirzaquş kabi quşlar zaharli ilonlarni, tovuqlar qoraqurtni yeydi. Zahar uzoq vaqt davomida ozozdan kiritilganida odam va xayvonlar organizmi unga çidamli bölib qoladi. Ilonlar, arilar va b. ba'zi 3. j. zaharidan kam miqdorda davolaş maqsadida foydalaniladi. Norqözi Ergaşev.