Zakarpatye viloyati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 9-b. — ziyouz.com
Zakarpatye viloyati Ukraina tarkibidagi viloyat. 1946 y. 22 yanv. da (Zakarpatye Ukrainasi Ukrainaga qöşilgandan söng) taşkil etilgan. Mayd. 12,8 ming km2. Aholisi 1288,6 ming kişi (1997), asosan ukrainlar, şuningdek, venger, rus, rumin, slovaklar ham yaşaydi. Markazi — Ujgorod ş. 3. v. Şarqiy Karpat toğlarida va Örta Dunay tekisligida joylaşgan. Viloyat hududining 80% toğ (eng baland joyi Goverla toği, 2061 m). Foydali qazilmalari: toştuz, quriliş materiallari, qönğir kömir, temir va simob rudalari. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça trasi pasttekislikda —2°, —3°, toğlarda — 5°, —9°; iyulniki pasttekislikda 19°—20°, toglarda 6°. Yiliga pasttekislikda 600 — 700 mm, toglarda 1000—1400 mm yoğin yoğadi. Vegetatsiya davri 90—230 kun. Asosiy daryosi Tisa. Mineral buloqlar bor. Tuproqlari pasttekisliklarda çimli va allyuvial, toğ etaklarida qönğirpodzol, toglarda qönğir toğörmon, çimli qönğir va çimli toğötloqi hamda torfsimon tuproqlar. Viloyat hududining 50%i örmon, asosan, qoraqayin, qoraqarağay, eman, oq qarağay, grab usadi. Örmonlarda örmon muşugi, silovsin, böri, tulki, qönğir ayiq, yovvoyi tönğiz, yevropa yeligi, asl buğu, suvsar, tiyin, malla quyon yaşaydi. 3. v. Ukrainaning kurort va turistik rnlaridan biri. Oziqovqat sanoatida vinoçilik, mevakonserva, göşt, moysir va sut, un, moyyoğ va b. tarmoqlar mavjud. Mineral suv qadoqlanadi. Örmon kimyosi, yoğoçsozlik, mebelsozlik, karton i. ç. korxonalari bor. Yengil sanoat tarmoklaridan könçilik, poyabzal, tikuvçilik, trikotaj korxonalari mavjud. Maşinasozlik, metallsozlik, asosan, stanoksozlik, priborsozlik rivojlangan. Plastmassa sanitariyatexnika buyumlari, guldor sopol buyumlar, ğiştçerepitsa işlab çiqariladi. Q. x. sutgöşt çorvaçiligiga ixtisoslaşgan, qöyçilik, boğdorçilik, tokçilik, ğallakorlik b-n şuğullaniladi. Piçanzor, yaylovlar bor. Ğalla ekinlari, texnika ekinlari (asosan, tamaki, kungaboqar) kartoşka, sabzavot, yemxaşak ekinlari ekiladi. Qoramol, çöçqa, qöy va eçki boqiladi. Asosiy t. y. liniyalari: Çop — Ujgorod — Ujok — Lvov, Çop — Solotvina. Asosiy avtomobil yöllari: Ujgorod — Mukaçevo — Xust — Tyaçev — Raxov — IvanoFrankovsk va b. Ujgorod un-ti, jamoat kutubxonalar, 3 muzey, musiqali drama teatri, filarmoniya, 800 ga yaqin klub, Polyana va Sinyak balneologik kurortlar, Ujgorodda aeroport bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАКАРПАТЬЕ ВИЛОЯТИ Украина таркибидаги вилоят. 1946 й. 22 янв. да (Закарпатье Украинаси Украинага қўшилгандан сўнг) ташкил этилган. Майд. 12,8 минг км2. Аҳолиси 1288,6 минг киши (1997), асосан украинлар, шунингдек, венгер, рус, румин, словаклар ҳам яшайди. Маркази — Ужгород ш. 3. в. Шарқий Карпат тоғларида ва Ўрта Дунай текислигида жойлашган. Вилоят ҳудудининг 80% тоғ (энг баланд жойи Говерла тоғи, 2061 м). Фойдали қазилмалари: тоштуз, қурилиш материаллари, қўнғир кўмир, темир ва симоб рудалари. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача траси пасттекисликда —2°, —3°, тоғларда — 5°, —9°; июлники пасттекисликда 19°—20°, тогларда 6°. Йилига пасттекисликда 600 — 700 мм, тогларда 1000—1400 мм ёғин ёғади. Вегетация даври 90—230 кун. Асосий дарёси Тиса. Минерал булоқлар бор. Тупроқлари пасттекисликларда чимли ва аллювиал, тоғ этакларида қўнғирподзол, тогларда қўнғир тоғўрмон, чимли қўнғир ва чимли тоғўтлоқи ҳамда торфсимон тупроқлар. Вилоят ҳудудининг 50%и ўрмон, асосан, қорақайин, қорақарағай, эман, оқ қарағай, граб усади. Ўрмонларда ўрмон мушуги, силовсин, бўри, тулки, қўнғир айиқ, ёввойи тўнғиз, европа елиги, асл буғу, сувсар, тийин, малла қуён яшайди. 3. в. Украинанинг курорт ва туристик рнларидан бири. Озиқовқат саноатида виночилик, меваконсерва, гўшт, мойсир ва сут, ун, мойёғ ва б. тармоқлар мавжуд. Минерал сув қадоқланади. Ўрмон кимёси, ёғочсозлик, мебелсозлик, картон и. ч. корхоналари бор. Енгил саноат тармокларидан кўнчилик, пойабзал, тикувчилик, трикотаж корхоналари мавжуд. Машинасозлик, металлсозлик, асосан, станоксозлик, приборсозлик ривожланган. Пластмасса санитариятехника буюмлари, гулдор сопол буюмлар, ғиштчерепица ишлаб чиқарилади. Қ. х. сутгўшт чорвачилигига ихтисослашган, қўйчилик, боғдорчилик, токчилик, ғаллакорлик б-н шуғулланилади. Пичанзор, яйловлар бор. Ғалла экинлари, техника экинлари (асосан, тамаки, кунгабоқар) картошка, сабзавот, емхашак экинлари экилади. Қорамол, чўчқа, қўй ва эчки боқилади. Асосий т. й. линиялари: Чоп — Ужгород — Ужок — Львов, Чоп — Солотвина. Асосий автомобиль йўллари: Ужгород — Мукачево — Хуст — Тячев — Рахов — ИваноФранковск ва б. Ужгород ун-ти, жамоат кутубхоналар, 3 музей, мусиқали драма театри, филармония, 800 га яқин клуб, Поляна ва Синяк бальнеологик курортлар, Ужгородда аэропорт бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.