Zamm
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 23–24-b. — ziyouz.com
Zamm ZAMM, Zam — Amudaryo böyidagi örta asr (7-a.)larga oid şahar va keçuv nomi. Bal'amiyning ma'lumotiga köra, 3. Termiz va Qubodiyon qatorida podşoh Qubod asos solgan şaharlardan sanalgan. 8-a. boşida Qutayba ibn Muslim Marvdan Buxoroga yuriş qilganda 3. keçuvi orqali Amudaryodan ötgan. 3. orqali Marvarrud va Guzgonondan Movarounnahr şaharlariga boradigan karvon yöli ötgan. 10a.da 3. kattaligi jihatidan Amulga teng bölib, biroq aholisi jihatidan undan keyin turgan. 10a. oxirida Muqaddasiy Z.ni usti yopiq bozorlar örtasida joylaşgan jome masjidiga ega bölgan «katta şahar» deb atagan. Amudaryo toşgan paytlarda uning suvi Z.ning örtasiga qadar borgan. Z.ning atrofi çöl b-n öralgan. 1032 y. 3. ğaznaviylardan sulton Mas'udning qoraxoniylardan Aliteginga qarşi uruşida qöşinlar töplanadigan asosiy joylardan biri bölgan. 3. örta asr şahar xarobasi Amudaryoning söl qirğoğida, Karki ş.ning qarşisida joylaşgan. Umumiy mayd. 3,5 ga ga yaqin bölgan. 3. atrofida boğ-roğlar, ekinzorlar, çorvadorlarning uylari, quduklar, yaylovlar bölgan; şaharga Amudaryodan Foxir kanali orqali suv çiqarilgan. Mahmud ibn Baauwam ma'lumotlariga köra, örta asrda 3. viloyati Marvga qadar çözilgan. 826—827 y.larda 3. viloyatidan xalifalikka tölanadigan soliq miqsori 106 ming dirhamni taşkil etgan. Karki ş.dan şim.ğarbda joylaşgan Ostanabobo qişlogida Alambardor maqbarasi saqlangan. Rivoyatlarga köra, u yerga somoniylarntlt 1005 y.da öldirilgan sönggi amiri alMuntasir dafn etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАММ, Зам — Амударё бўйидаги ўрта аср (7-а.)ларга оид шаҳар ва кечув номи. Балъамийнинг маълумотига кўра, 3. Термиз ва Қубодиён қаторида подшоҳ Қубод асос солган шаҳарлардан саналган. 8-а. бошида Қутайба ибн Муслим Марвдан Бухорога юриш қилганда 3. кечуви орқали Амударёдан ўтган. 3. орқали Марварруд ва Гузгонондан Мовароуннаҳр шаҳарларига борадиган карвон йўли ўтган. 10а.да 3. катталиги жиҳатидан Амулга тенг бўлиб, бироқ аҳолиси жиҳатидан ундан кейин турган. 10а. охирида Муқаддасий З.ни усти ёпиқ бозорлар ўртасида жойлашган жоме масжидига эга бўлган «катта шаҳар» деб атаган. Амударё тошган пайтларда унинг суви З.нинг ўртасига қадар борган. З.нинг атрофи чўл б-н ўралган. 1032 й. 3. ғазнавийлардан султон Масъуднинг қорахонийлардан Алитегинга қарши урушида қўшинлар тўпланадиган асосий жойлардан бири бўлган. 3. ўрта аср шаҳар харобаси Амударёнинг сўл қирғоғида, Карки ш.нинг қаршисида жойлашган. Умумий майд. 3,5 га га яқин бўлган. 3. атрофида боғ-роғлар, экинзорлар, чорвадорларнинг уйлари, қудуклар, яйловлар бўлган; шаҳарга Амударёдан Фохир канали орқали сув чиқарилган. Маҳмуд ибн Baauwam маълумотларига кўра, ўрта асрда 3. вилояти Марвга қадар чўзилган. 826—827 й.ларда 3. вилоятидан халифаликка тўланадиган солиқ миқцори 106 минг дирҳамни ташкил этган. Карки ш.дан шим.ғарбда жойлашган Останабобо қишлогида Аламбардор мақбараси сақланган. Ривоятларга кўра, у ерга сомонийларнтлт 1005 й.да ўлдирилган сўнгги амири алМунтасир дафн этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.