Zamonbobo madaniyati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 24–25-b. — ziyouz.com
Zamonbobo madaniyati - Özbekistonda jez davri uruğ jamoasi madaniyati (mil. av. 2ming yillikning birinçi yarmi). Buxoro viloyati Qoraköl tumani markazidan 15 km şim.ğarbda joylaşgan Zamonbobo (nomi şundan) köli sohilidagi makon (mayd. 170 m2) va qabriston (44 qabr) örganilgan. Qabristonda Ya. Ğulomov (1950—51, 1953—54), A. Askarov (1961, 1964) arxeologik qaziş işlari olib borgan. Qabilalar yarim yertöla, yengil çaylalarda yaşagan. Yertöla ötov şaklida, ustunlari çuqurçalarga örnatilgan, usti qamiş b-n yopilgan va somonli loy b-n suvalgan. Öçoq va don saqlanadigan öralar devor yaqinida bölgan. Qabrlarda murdalar yakka, juft, ayrim holda uçtadan (erkak, ayol, bola) yonboşlatib kömilgan. Qazilmalarda sopol siniklari, çaqmoqtoşdan işlangan qurollar — yaproqsimon paykonlar, piçoqsimon toş parçalar, surma toşlar, jez oyna, piçoq, kurakçalar, lazurit, aqiq, feruza, serdolik, jilvir toşdan işlangan munçoklar, oltin marjon topilgan. Sopol idiş (tagi tekis va dumaloq xum, xumça, töğri burçakli suvdon, tovoqça) lar naqşsiz bölib, asosan, qölda, ayrimlari çarxda yasalgan. Ularning deyarli barçasi yupqa, jarangdor, ba'zilari qizil angob b-n böyalgan. Çaqmoqtoşdan işlangan qadama öroqlar, yorğuçoq bölaklari, hovonça dastalar va kömirga aylangan buğdoy, arpa donlari, sigir, qöy, eçki suyaklarining topilişi, 3. m. davrida qabilalar ibtidoiy dehqonçilik va ötroq çorvaçilik b-n şuğullanganligidan dalolat beradi. Hosildorlik ma'budasining kiçik sopol haykalçasiga mölkölçilik ramzi sifatida e'tiqod qilingan bölsa kerak. Badaxşon toşidan işlangan munçoq, Jan. Turkmanistondagi qabilalarning sopol idiş va b. buyumlari 3. m. qabilalarining qöşni qabilalar b-n iqtisodiy hamda Odamlar yaşagan turar joy. Zamonbobo madaniyati: 1 — paykon; 2 — qadama öroq; 3—4 — suyak bigizlar; 5 — toş özak; 6—7 — piçoqsimon ttlastinkalar; 8 — töğnoğiç boşi; 9 — urçuqboş; 10 — kurakça; 11 — 18 — toş munçoqpar; 19 — ma'19 buda tanasi; 20 — sopol siniqlari. Madaniy aloqada bölganligini körsatadi. Bu rnda neolit davrida Kaltaminor madaniyatiga mansub qabilalar yaşaganligi ham aniqlandi. Keyinçalik 3. m. örnida Andronovo madaniyati tarqalgan.
Ad.Gulyamov Ya. G., Islamov U., Asqarov A. A., Pervobitnaya kultura i vozniknoveniye oraşayemogo zemledeliya v nizovyax Zarafşana, T., 1966.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАМОНБОБО МАДАНИЯТИ - Ўзбекистонда жез даври уруғ жамоаси маданияти (мил. ав. 2минг йилликнинг биринчи ярми). Бухоро вилояти Қоракўл тумани марказидан 15 км шим.ғарбда жойлашган Замонбобо (номи шундан) кўли соҳилидаги макон (майд. 170 м2) ва қабристон (44 қабр) ўрганилган. Қабристонда Я. Ғуломов (1950—51, 1953—54), А. Аскаров (1961, 1964) археологик қазиш ишлари олиб борган. Қабилалар ярим ертўла, енгил чайлаларда яшаган. Ертўла ўтов шаклида, устунлари чуқурчаларга ўрнатилган, усти қамиш б-н ёпилган ва сомонли лой б-н сувалган. Ўчоқ ва дон сақланадиган ўралар девор яқинида бўлган. Қабрларда мурдалар якка, жуфт, айрим ҳолда учтадан (эркак, аёл, бола) ёнбошлатиб кўмилган. Қазилмаларда сопол синиклари, чақмоқтошдан ишланган қуроллар — япроқсимон пайконлар, пичоқсимон тош парчалар, сурма тошлар, жез ойна, пичоқ, куракчалар, лазурит, ақиқ, феруза, сердолик, жилвир тошдан ишланган мунчоклар, олтин маржон топилган. Сопол идиш (таги текис ва думалоқ хум, хумча, тўғри бурчакли сувдон, товоқча) лар нақшсиз бўлиб, асосан, қўлда, айримлари чархда ясалган. Уларнинг деярли барчаси юпқа, жарангдор, баъзилари қизил ангоб б-н бўялган. Чақмоқтошдан ишланган қадама ўроқлар, ёрғучоқ бўлаклари, ҳовонча дасталар ва кўмирга айланган буғдой, арпа донлари, сигир, қўй, эчки суякларининг топилиши, 3. м. даврида қабилалар ибтидоий деҳқончилик ва ўтроқ чорвачилик б-н шуғулланганлигидан далолат беради. Ҳосилдорлик маъбудасининг кичик сопол ҳайкалчасига мўлкўлчилик рамзи сифатида эътиқод қилинган бўлса керак. Бадахшон тошидан ишланган мунчоқ, Жан. Туркманистондаги қабилаларнинг сопол идиш ва б. буюмлари 3. м. қабилаларининг қўшни қабилалар б-н иқтисодий ҳамда Одамлар яшаган турар жой. Замонбобо маданияти: 1 — пайкон; 2 — қадама ўроқ; 3—4 — суяк бигизлар; 5 — тош ўзак; 6—7 — пичоқсимон ттластинкалар; 8 — тўғноғич боши; 9 — урчуқбош; 10 — куракча; 11 — 18 — тош мунчоқпар; 19 — маъ19 буда танаси; 20 — сопол синиқлари. Маданий алоқада бўлганлигини кўрсатади. Бу рнда неолит даврида Калтаминор маданиятига мансуб қабилалар яшаганлиги ҳам аниқланди. Кейинчалик 3. м. ўрнида Андроново маданияти тарқалган.
Ад.Гулямов Я. Г., Исламов У., Асқаров А. А., Первобытная культура и возникновение орашаемого земледелия в низовьях Зарафшана, Т., 1966.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.