Zamzam
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 21–22-b. — ziyouz.com
Zamzam ZAMZAM, Obi zamzam — Makka ş.dagi Almasjid al-Harom sahnidagi muqaddas buloq. Ka'ba yonida bölib, hoz. vaqtda pastda — alohida va maxsus joyga ötkazilgan suv jömraklari orqali içiladi. Buloqsuvi kengligi bir qariçdan ortiqroq pölat quvur orqali çiqadi, oynaband xonada xizmatçilar uni masjidning birinçi, ikkinçi va uçinçi qavati (tomi)ga tarqalişini nazorat qilib turadilar. Suv tarqatgiç uskunalar keçakunduz betöxtov işlaydi. 3. tarixi uzoq. Rivoyatlarga köra, buloqning paydo bölişi Ibrohim (as)ning öğli Ismoilning tavalludi b-n boğlanadi: çölda qoldirib ketilgan bibi Hojar çaqaloği (Ismoil) dunyoga kelgaç, yuviniş va çanqovini bosiş maqsadida suv axtarib şu yaqindagi Safo va Marva tepaliklari orasida yetti marta yelibyuguradi. Suv topolmay obdon toliqqan ona çaqaloği yoniga qaytsa, uning oyokutari ostidan suv çiqayotganligini köradi. Nima qilarini bilmay şoşib qolgan bibi Hojar «zam, zam!» (ya'ni «töxta, töxta!»), deydi. Boşqa bir rivoyatda onaning muşkul ahvolidan boxabar bölgan Jabroil (as) yerdan suv çiqarib bergan, deyiladi. Lekin oradan köp asrlar ötib buloq közi yopilib qoladi. Vaqti kelib Muhammad (sav)ning buvasi Abdulmutallib buloq közini qayta oçadi. 3. Qur'oni karimda tilga olingan. 3. suviga yuzqöllarni yuviş, undan içiş haj va umra amallarini bajarişning muhim belgisi hisoblanadi. Ziyoratçilar qaytişda undan olib ketib köpçilikka tarqatadilar. Hozir Makkada suvni turli hajmdagi idişlarga quyadigan moslama işga tuşirilgan. 3. suvi öziga xos xususiyatga ega. Tarkibi kişi organizmi uçun foydali ma'danlarga boyligi, oşqozoniçak, qon tomiri va b. ba'zi kasalliklarga davo ekanligi aniqlangan.
Qudrathoji Axmerov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАМЗАМ, Оби замзам — Макка ш.даги Алмасжид ал-Ҳаром саҳнидаги муқаддас булоқ. Каъба ёнида бўлиб, ҳоз. вақтда пастда — алоҳида ва махсус жойга ўтказилган сув жўмраклари орқали ичилади. Булоқсуви кенглиги бир қаричдан ортиқроқ пўлат қувур орқали чиқади, ойнабанд хонада хизматчилар уни масжиднинг биринчи, иккинчи ва учинчи қавати (томи)га тарқалишини назорат қилиб турадилар. Сув тарқатгич ускуналар кечакундуз бетўхтов ишлайди. 3. тарихи узоқ. Ривоятларга кўра, булоқнинг пайдо бўлиши Иброҳим (ас)нинг ўғли Исмоилнинг таваллуди б-н боғланади: чўлда қолдириб кетилган биби Ҳожар чақалоғи (Исмоил) дунёга келгач, ювиниш ва чанқовини босиш мақсадида сув ахтариб шу яқиндаги Сафо ва Марва тепаликлари орасида етти марта елибюгуради. Сув тополмай обдон толиққан она чақалоғи ёнига қайтса, унинг оёкутари остидан сув чиқаётганлигини кўради. Нима қиларини билмай шошиб қолган биби Ҳожар «зам, зам!» (яъни «тўхта, тўхта!»), дейди. Бошқа бир ривоятда онанинг мушкул аҳволидан бохабар бўлган Жаброил (ас) ердан сув чиқариб берган, дейилади. Лекин орадан кўп асрлар ўтиб булоқ кўзи ёпилиб қолади. Вақти келиб Муҳаммад (сав)нинг буваси Абдулмуталлиб булоқ кўзини қайта очади. 3. Қуръони каримда тилга олинган. 3. сувига юзқўлларни ювиш, ундан ичиш ҳаж ва умра амалларини бажаришнинг муҳим белгиси ҳисобланади. Зиёратчилар қайтишда ундан олиб кетиб кўпчиликка тарқатадилар. Ҳозир Маккада сувни турли ҳажмдаги идишларга қуядиган мослама ишга туширилган. 3. суви ўзига хос хусусиятга эга. Таркиби киши организми учун фойдали маъданларга бойлиги, ошқозоничак, қон томири ва б. баъзи касалликларга даво эканлиги аниқланган.
Қудратҳожи Ахмеров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.