Zangiota tumani
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28–29-b. — ziyouz.com
Zangiota tumani Toşkent viloyatidagi tuman. 1933 y. 1 dek.da taşkil etilgan (1992 y. maygaça Kalinin tumani deb atalgan). Hududi Toşkent ş.ning ğarbi va jan.ga tutaş. Şim.da Toşkent tumani, ğarbda Qozoğistonning Jan. Qozoğiston viloyati, şarqda Qibray, Örta Çirçiq, Yuqori Çirçiq tumanlari, jan.da Yangiyöl tumani b-n çegaradoş.
Mayd. 0,22 ming km2. Aholisi 160,6 ming kişi (2002). 3. t.da 2 şaharça (Eşonguzar, Örtaovul), 9 qişloq fuqarolari yiğini (Bözsuv, Zangiota, Ittifoq, Nazarbek, Xonobod, ÇiğatoyOqtepa, Erkin, Özgariş, Qatortol) bor. Markazi — Eşonguzar şaharçasi. Tuman nomi şu öramdagi Zangiota qişloği nomi b-n boğliq. Bu qişloqda 13a. 1yarmida Zangiota yaşab ötgan. Zangiota majmuasi musulmonlarning katta ziyoratgohiga aylangan.
Tabiati. Z. t. hududi Çirçiqdaryosining öng sohilida, şim. ğarbda qisman Keles daryosining çap sohiliga tutaş. Relyefi, asosan, tekis, şim.şarqdan jan.ğarbga pasayib boradi. Tuman yerlarida juda qadimdan dehqonçilik qilib kelinadi. Tuproklari tipik böz tuproq, daryo sohillarida unumdor ötloqi tuproq. Tuman xududidan Bözsuv, Zax, Yuqori Jön, Yuqori Toşkent, Anhor, Tolariq, Barotxöja, Nayman kanallari va b. ariqlar ötadi. Iklimi mö'tadil issiq. Iyulning örtaça trasi 26,9°, yanv.da —0,9°. Yiliga 350 mm yoğin tuşadi, asosan, qişning ikkinçi yarmi va bahorda yoğadi. Vegetatsiya davri 263 kun. Tuman hududi butunlay özlaştirilganligi bois yovvoyi ösimlik va hayvonlar juda kam qolgan. Foydali qazilmalardan gips, gil va b. quriliş materiallari mavjud, şuningdek, issiq mineral buloklar ham bor. Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, qozoq, tatar, tojik, koreys va b. 20 dan ortiq millat vakillari yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 730 kişi töğri keladi. Şaharliklar 24,6 ming, qişloq aholisi 136 ming kişi. Xöjaligi. Tuman hududidagi sanoat korxonalari, asosan, q. x. mahsulotlarini qayta işlaşga ixtisoslaşgan. 20 dan ortiq qöşma korxona, 400 dan ziyod kiçik va xususiy korxona, 20 dan ziyod sanoat korxonasi, 7 avtokorxona, 100 ga yaqin maişiy xizmat körsatiş şoxobçasi işlab turibdi. AQŞ, Isroil kompaniyalari b-n birgalikda araq, şampan vinosi, şarbatli içimliklar, Germaniyaning «Landtexnik» kompaniyasi b-n birgalikda «Moral—125» kombayni, «Gidrav «Ittifoq» qişloği hududidagi sanatoriylika» aksiyadorlik jamiyatida Gollandiya firmalari b-n hamkorlikda q. x. texnikasi va asbobuskunalari işlab çiqarilmoqda. «Toşkentgöşt» aksiyadorlik jamiyati Şim. Irlandiya b-n qöşma korxona tuzib faoliyatini kengaytirdi. «MoniMebel LTD» qöşma korxonasi plastmassadan rom va eşiklar, «Nur-Bajaxu» qöşma korxonasi parolon, ÖzbekistonIsroil «FarVab» qöşma korxonasi spirtli va yaxna içimliklar i. ç., «Virtex-Agro» köşma korxonasi parranda göşti va tuxum yetiştirişga ixtisoslaşgan. Tuman q. x.da sabzavotçilik, sut çorvaçiligi, boğdorçilik va tokçilik asosiy örin egallaydi. Tumandagi «Bözsuv» va «Erkin» şirkat xöjaliklari turli sabzavot uruğlari yetkazib berişga ixtisoslaşgan. Tuman xöjaliklari poytaxt aholisini höl meva, sabzavot, poliz va b. oziqovqat mahsulotlari b-n ta'minlaydi. Şunday xöjaliklardan «Qöyliq» agrofirmasi maşhur. Z. t.ning jami ekin mayd. 8,2 ming ga, şundan 7,9 ming ga suğoriladigan yerlar. Lalmikor yerlar 344 ga. Çorvaçilikda, asosan, sut, göşt yetiştiriladi. Qariyb 22 ming boş qoramol (şu jumladan 8,4 mingdan ortiq sigir), 7,5 ming qöy va eçki, 439,6 mingdan ziyod parranda bor (2002). «Özbekiston» va «Döstlik» parrandaçilik fermalari, «Barakat» bördoqiçilik fermasi, «Damaçi» baliqçilik korxonasi mavjud. 3. t.da transport yöllari ança ziç. Tuman hududidan uç yönalişda t. y. (Toşkent—Yangiyöl, Keles—Örtaovul va Toşkent—Angren) va umumdavlat ahamiyatiga ega bölgan Katta Özbekiston trakti ötgan. Tuman markazi Toşkent b-n yölovçilar taşiş va avtomobil transporti orqali boğlangan. Tumandan Toşkent ş.ning «Janubiy» t. y. vokzaligaça 3 km. 2001—2002 öquv yilida 43 umumiy ta'lim maktabida qariyb 31 ming öquvçi ta'lim oldi. Kollej, kasbxunar maktabi va b. öquv muassasalari bor. Özbekiston FAning Suv muammolari intining tajribaeksperimental xöjaligi, Genetika va ösimliklar biologiyasi intining tajriba uçastkasida i. t. işlari olib borilmoqda. 5 kasalxona, 3 poliklinika, 10 qişloq davolaş ambulatoriyasi, 21 feldşerakuşerlik punktida 360 dan ziyod oliy ma'lumotli şifokor va 1376 örta tibbiy xodim işlaydi. 34 kutubxona, 12 madaniyat uyi, 5 stadion, sport suv havzasi, 2 tennis korti bor. Yiliga 5 ming kişini davolaş imkoniyatiga ega bölgan «Nazarbek», «Zangiota», «Algoritm» sanatoriylari faoliyat körsatadi. 1965 y.dan «Istikbol» tuman gaz. naşr etiladi (adadi 2000).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАНГИОТА ТУМАНИ Тошкент вилоятидаги туман. 1933 й. 1 дек.да ташкил этилган (1992 й. майгача Калинин тумани деб аталган). Ҳудуди Тошкент ш.нинг ғарби ва жан.га туташ. Шим.да Тошкент туманы, ғарбда Қозоғистоннинг Жан. Қозоғистон вилояти, шарқда Қибрай, Ўрта Чирчиқ, Юқори Чирчиқ туманлари, жан.да Янгийўл тумани б-н чегарадош.
Майд. 0,22 минг км2. Аҳолиси 160,6 минг киши (2002). 3. т.да 2 шаҳарча (Эшонгузар, Ўртаовул), 9 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бўзсув, Зангиота, Иттифоқ, Назарбек, Хонобод, ЧиғатойОқтепа, Эркин, Ўзгариш, Қатортол) бор. Маркази — Эшонгузар шаҳарчаси. Туман номи шу ўрамдаги Зангиота қишлоғи номи б-н боғлиқ. Бу қишлоқда 13а. 1ярмида Зангиота яшаб ўтган. Зангиота мажмуаси мусулмонларнинг катта зиёратгоҳига айланган.
Табиати. З. т. ҳудуди Чирчиқдарёсининг ўнг соҳилида, шим. ғарбда қисман Келес дарёсининг чап соҳилига туташ. Рельефи, асосан, текис, шим.шарқдан жан.ғарбга пасайиб боради. Туман ерларида жуда қадимдан деҳқончилик қилиб келинади. Тупроклари типик бўз тупроқ, дарё соҳилларида унумдор ўтлоқи тупроқ. Туман худудидан Бўзсув, Зах, Юқори Жўн, Юқори Тошкент, Анҳор, Толариқ, Баротхўжа, Найман каналлари ва б. ариқлар ўтади. Иклими мўътадил иссиқ. Июлнинг ўртача траси 26,9°, янв.да —0,9°. Йилига 350 мм ёғин тушади, асосан, қишнинг иккинчи ярми ва баҳорда ёғади. Вегетация даври 263 кун. Туман ҳудуди бутунлай ўзлаштирилганлиги боис ёввойи ўсимлик ва ҳайвонлар жуда кам қолган. Фойдали қазилмалардан гипс, гил ва б. қурилиш материаллари мавжуд, шунингдек, иссиқ минерал булоклар ҳам бор. Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, қозоқ, татар, тожик, корейс ва б. 20 дан ортиқ миллат вакиллари яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 730 киши тўғри келади. Шаҳарликлар 24,6 минг, қишлоқ аҳолиси 136 минг киши. Хўжалиги. Туман ҳудудидаги саноат корхоналари, асосан, қ. х. маҳсулотларини қайта ишлашга ихтисослашган. 20 дан ортиқ қўшма корхона, 400 дан зиёд кичик ва хусусий корхона, 20 дан зиёд саноат корхонаси, 7 автокорхона, 100 га яқин маиший хизмат кўрсатиш шохобчаси ишлаб турибди. АҚШ, Исроил компаниялари б-н биргаликда арақ, шампан виноси, шарбатли ичимликлар, Германиянинг «Ландтехник» компанияси б-н биргаликда «Морал—125» комбайни, «Гидрав «Иттифоқ» қишлоғи ҳудудидаги санаторийлика» акциядорлик жамиятида Голландия фирмалари б-н ҳамкорликда қ. х. техникаси ва асбобускуналари ишлаб чиқарилмоқда. «Тошкентгўшт» акциядорлик жамияти Шим. Ирландия б-н қўшма корхона тузиб фаолиятини кенгайтирди. «МониМебель ЛТД» қўшма корхонаси пластмассадан ром ва эшиклар, «Нур-Бажаху» қўшма корхонаси паролон, ЎзбекистонИсроил «ФарВаб» қўшма корхонаси спиртли ва яхна ичимликлар и. ч., «Виртех-Агро» кўшма корхонаси парранда гўшти ва тухум етиштиришга ихтисослашган. Туман қ. х.да сабзавотчилик, сут чорвачилиги, боғдорчилик ва токчилик асосий ўрин эгаллайди. Тумандаги «Бўзсув» ва «Эркин» ширкат хўжаликлари турли сабзавот уруғлари етказиб беришга ихтисослашган. Туман хўжаликлари пойтахт аҳолисини ҳўл мева, сабзавот, полиз ва б. озиқовқат маҳсулотлари б-н таъминлайди. Шундай хўжаликлардан «Қўйлиқ» агрофирмаси машҳур. З. т.нинг жами экин майд. 8,2 минг га, шундан 7,9 минг га суғориладиган ерлар. Лалмикор ерлар 344 га. Чорвачиликда, асосан, сут, гўшт етиштирилади. Қарийб 22 минг бош қорамол (шу жумладан 8,4 мингдан ортиқ сигир), 7,5 минг қўй ва эчки, 439,6 мингдан зиёд парранда бор (2002). «Ўзбекистон» ва «Дўстлик» паррандачилик фермалари, «Баракат» бўрдоқичилик фермаси, «Дамачи» балиқчилик корхонаси мавжуд. 3. т.да транспорт йўллари анча зич. Туман ҳудудидан уч йўналишда т. й. (Тошкент—Янгийўл, Келес—Ўртаовул ва Тошкент—Ангрен) ва умумдавлат аҳамиятига эга бўлган Катта Ўзбекистон тракти ўтган. Туман маркази Тошкент б-н йўловчилар ташиш ва автомобиль транспорти орқали боғланган. Тумандан Тошкент ш.нинг «Жанубий» т. й. вокзалигача 3 км. 2001—2002 ўқув йилида 43 умумий таълим мактабида қарийб 31 минг ўқувчи таълим олди. Коллеж, касбхунар мактаби ва б. ўқув муассасалари бор. Ўзбекистон ФАнинг Сув муаммолари интининг тажрибаэкспериментал хўжалиги, Генетика ва ўсимликлар биологияси интининг тажриба участкасида и. т. ишлари олиб борилмоқда. 5 касалхона, 3 поликлиника, 10 қишлоқ даволаш амбулаторияси, 21 фельдшеракушерлик пунктида 360 дан зиёд олий маълумотли шифокор ва 1376 ўрта тиббий ходим ишлайди. 34 кутубхона, 12 маданият уйи, 5 стадион, спорт сув ҳавзаси, 2 теннис корти бор. Йилига 5 минг кишини даволаш имкониятига эга бўлган «Назарбек», «Зангиота», «Алгоритм» санаторийлари фаолият кўрсатади. 1965 й.дан «Истикбол» туман газ. нашр этилади (адади 2000).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.