Zarbxona
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49-b. — ziyouz.com
Zarbxona ZARBXONA, tanga saroyi — tangalar zarb qiliş, orden, medallar, kökrak nişonlari va b. davlat unvon belgilari, şuningdek, zarhallaş, kumuşlaş va zargarlik sirlaş usullari b-n metaldan öyma va bosma maxsulotlar tayyorlaydigan davlat korxonasi. 3. milliy davlat barpo bölişi b-n tanga zarb kiliş davlat monopoliyasiga aylangan şaroitlarda taşkil qilinadi.
Eng qad. Z.lar mil. av. Yunonistonda va Rimda taşkil etilgan edi. Dastlabki tangalar metallning oddiy kiçik bölagidan iborat bölgan. Keyinçalik rasmli va yozuvli tangalar zarb qilina boşlagan. Maye, Eron şohi Doro 1 8,4 g oğirlikdagi oltin tangalar zarb ettirgan. Örta Osiyoda davlat pul lari zarb etadigan Z.lar 8—10 a.larda paydo bölgan. Amir Temur hukmronligi davrida Samarqanddagi zarbxona Temuriylar davlati uçun tanga pullar zarb etgan.
19a.ning 40y.larida Xiva, Buxoro, Qöqon xonliklaridagi Z.larda aversi Sobiq Ittifoqda 1921 y.gaça Petrograd (hozirgi SanktPeterburg) Z.sida ordenlar va yubiley medallari tayyorlangan. 1921 y. avg.dan kumuş, 1924 y.dan mis, keyinçalik bronza va nikelli, 1961 y.dan boşlab esa jez va neyzilberdan tangalar zarb qilina boşladi. 1942 y.da taşkil etilgan Moskva zarbxonasida orden, medallar, qimmatbaho metallardan kökrak nişonlari va b. mahsulotlar tayyorlangan.
Özbekiston mustaqillikka erişganidan keyin 1992 y.da Özbekiston Respublikasi Markaziy banki huzurida «Davlat Belgisi» işlab çiqariş birlaşmasi taşkil qilindi. Şu birlaşma tarkibida Toşkent zarbxonasi 1997 y. 20 martda işga tuşirildi. Z.da ÖzRning tangalari, orden, medallari, kökrak nişonlari va b. işlab çiqariladi.
Av.: Istoriya Uzbekistana v istoçnikax // Özbekiston v soobşeniyax puteşestvennikov i uçyonix (20—80 godi XIX v), T., 1990.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАРБХОНА, танга саройи — тангалар зарб қилиш, орден, медаллар, кўкрак нишонлари ва б. давлат унвон белгилари, шунингдек, зарҳаллаш, кумушлаш ва заргарлик сирлаш усуллари б-н металдан ўйма ва босма махсулотлар тайёрлайдиган давлат корхонаси. 3. миллий давлат барпо бўлиши б-н танга зарб килиш давлат монополиясига айланган шароитларда ташкил қилинади.
Энг қад. З.лар мил. ав. Юнонистонда ва Римда ташкил этилган эди. Дастлабки тангалар металлнинг оддий кичик бўлагидан иборат бўлган. Кейинчалик расмли ва ёзувли тангалар зарб қилина бошлаган. Мае, Эрон шоҳи Доро 1 8,4 г оғирликдаги олтин тангалар зарб эттирган. Ўрта Осиёда давлат пул лари зарб этадиган З.лар 8—10 а.ларда пайдо бўлган. Амир Темур ҳукмронлиги даврида Самарқанддаги зарбхона Темурийлар давлати учун танга пуллар зарб этган.
19а.нинг 40й.ларида Хива, Бухоро, Қўқон хонликларидаги З.ларда аверси Собиқ Иттифоқда 1921 й.гача Петроград (ҳозирги СанктПетербург) З.сида орденлар ва юбилей медаллари тайёрланган. 1921 й. авг.дан кумуш, 1924 й.дан мис, кейинчалик бронза ва никелли, 1961 й.дан бошлаб эса жез ва нейзильбердан тангалар зарб қилина бошлади. 1942 й.да ташкил этилган Москва зарбхонасида орден, медаллар, қимматбаҳо металлардан кўкрак нишонлари ва б. маҳсулотлар тайёрланган.
Ўзбекистон мустақилликка эришганидан кейин 1992 й.да Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузурида «Давлат Белгиси» ишлаб чиқариш бирлашмаси ташкил қилинди. Шу бирлашма таркибида Тошкент зарбхонаси 1997 й. 20 мартда ишга туширилди. З.да ЎзРнинг тангалари, орден, медаллари, кўкрак нишонлари ва б. ишлаб чиқарилади.
Ав.: История Узбекистана в источниках // Ўзбекистон в сообщениях путешественников и учёных (20—80 годы XIX в), Т., 1990.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.