Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Zarifovlar sulolasi

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 59–60-b. — ziyouz.com

    Zarifovlar sulolasi - özbek sirk san'ati ustalari avlodi. Yangi özbek sirk san'atining vujudga kelişida yetakçi örin tutgan. Sulola boşliği Özbekiston xalq artisti Zarifov Karim (1890 — Toşkent — 1960.20.12) — qiziqçi, muallaqçi, ot örgatiş va çavandozlikning asosçisi. Faoliyatini 8 yoşidan boşlagan. 1902 y. Toşkentda taşkil etilgan birinçi Uzbek yarim professional sirkning yoş a'zosi. Şuningdek, davlat sirk san'ati va xöjaligi («Kooperativ», 1924; «Qizil şarq», 1927), Toşket davlat sirki (1930), sirk bilim yurti (1932) taşkilotçisi. Özbek milliy sirkini yaratiş taşabbuskori, murabbiysi. 3. öz faoliyati davomida an'anaviy xalq sirkining besuyak, muallaqçilik, huqqabozlik, qiziqçilik, çavandozlik janrlarini rivojlantirdi, sirkni zamonaviy — gumbaz osti maydoniga mosladi va yangi sirk san'atiga asos soldi. 20y.larda sirk qiziqçiligi va klounada, 30y.larda «ot öyin» va «çavandozlik» san'atini birlaştirib yangi tomoşa turini yaratdi. «Karim qiziq nima deydi?» nomli repertuar dasturi asosida rafikasi Muborak Zarifova b-n yangi sirk talablariga moye grim va ustboşlarda hajv va hazil mavzularida qiziqçilik qilgan, ot öyini va epçil çavandozlikni tomoşa san'ati daraja siga kötardi. Bu işga öz öğilqizlari va b. yoşlarni jalb etdi.

    Zarifova Muborak (1906.6.5 — Toşkent — 1992.1.3) — özbek sirkining qiziqçilik — klounada janridagi birinçi aktrisa. Sirk sahnasiga ilk bor 1925 y. (erkakça kiyimda) çik,qan. Eri b-n birgalikda sirk qiziqçiligi janrida işlab, sirk repertuariga yangilik olib kirgan. «Kim kanday?», «Eşon oyim yoki tiş doktori», «Aşula va şarpa» singari qiziqçilik antrelari b-n şuhrat qozongan. 1929 y.dan eri va farzandlari (Hakimjon, Xolida) b-n çavandozlik qilib, ot ustida turli murakkab maşklar bajargan.

    Zarifov Hakim (1924.17.9, Toşkent) — öğli. Özbekiston xalq artisti (1964). Toşkent davlat konservatoriyasini tugatgan (1946). Sirkda işlab turib 1946—47 y.lar Toşsovet musiqali drama teatrida dirijyorlik qilgan. Z.H. oila ijodiy an'anasini rivojlantirgan va professionallik darajasini yuksaltirgan, özbek sirkining jahonşumul dovruğini mustahkamlagan ijodkorlardan. Otasi yaratgan sirk çavandozligi maktabining davomçisi va rahbari. Öğilqizlari va nabiralarini ham şu yölda tarbiyaladi. Öz faoliyati davomida özbek sirk çavandozligini öta qaltis va murakkab xattiharakatlar, gözal tuye va musiqiy jilolar b-n boyitdi. Bu jilolarda epçillik, işonç, şijoat, zavquşavq uyğunlaşib ketgan. Uzbek sirki çavandozligi maktabining hozirgi murabbiysi sifatida farzandlari, şogirdlari b-n mazkur sirk san'ati maktabi istikbolini ta'minlagan.

    Zarifova Xolida (1927.27.2, Toşkent) — qizi. Birinçilar qatori iş boşlagan özbek sirki ayol san'atkorlaridan. Uzbekistonda xizmat körsatgan artist (1953). Uz ijodini 1937 y.dan boşlagan. 1938 y.dan ot ustida murakkab maşklar ijro eta boşlagan. 40y. lardan esa «Çavandozlar» dasturining kurki sifatida tanilgan va örgatilgan ot ustida murakkab maşklarga özbek milliy raqsini uyğunlaştirib maxsus tomoşa ijod etgan, yillar davomida rake murakkabligi, gözalligini takomillaştira borgan. Keyingi yillarda «kuzboylağiç» janrini ham uzlaştirib tomoşa körsatdi. «Döstlik» ordeni (1998) b-n tadirlangan.

    Zarifova Gavhar Hakim qizi (1949.12.1, Toşkent) — Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1980). Toşkent davlat san'at intini tugatgan (1982). Z.lar çavandozlik maktabining murakkab an'analarini özlaştirgan. Uning otda çopişi, xattiharakatlari epkini nihoyatda baland bölib, yugurayotgan otning qornidan ötib, yana egar ustiga çiqadi, söng ot böyniga osilib aylanadi va yana egar ustida tik turib murakkab maşqlar bajaradi. Harakatlaridagi besuyakka xos mayin egiluvçanlik va tezkorlik fakat uning ijodiga xos.

    Zarifov Anvar Hakim öğli (1956.9.6, Toşkent) — sirk çavandozi. Yeldek uçib borayotgan ot egaridan boş b-n sirğalib otning qornidan ötib egarga ötiradi, söngra çap oyoği uzangida bölib, özini dast pastga taşlab, boşi, kifti va ikki qöli b-n yerda sudralib borib, yana egarga ötiradi. Kifti va qöllariga tiralib, oyoqlarini osmonga tik kötaradi. Z.lar an'analarini kelajak avlodga yetkazişda sulolaning işonçli vakili. G. va A. Zarifovlarning onasi Nina Zarifova (1924.29.11, Ivanovo viloyati) — sirk artisti, çavandoz, Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1969). Xolida Zarifovaning farzandlari Regina Zarifova (1949.10.11, Toşkent), Oydin Toşkanboyeva (1953.30.10, Toşkent), Karima Faxriddinova (1960.12.1, Toşkent), Uluğbek Zarifov (1968.12.1, Toşkent)lar ham çavandozlik, dorbozlik, hayvon va parrandalar örgatiş va öynatiş, qiziqçilik janrlarida ijod qiladilar. Bu farzandlarning otasi Faxriddin Şarifboyev (1928.11.5 Toşkent 1997.4.3) ham sirqda çavandoz bölgan. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1969). Gavhar Zarifovaning farzandlari Karima Zarifova (1982.5.2, Moskva), öğli Erkin Zarifov (1983.9.11, Moskva) Z.lar sulolasining törtinçi avlodiga mansubdir. Karima sirkda öta murakkab hisoblangan besuyak («Kauçuk») janrining tengi yöq yulduzi sifatida 1994 y.da Monte Karloda ötkazilgan sirk san'ati yoş iste'dodlarining jahon körigi sovrindori, Parijda ötkazilgan (1995) «Kelajak sirkining yulduzlari» jahon festivalining ğolibi sifatida oltin medalga sazovor böldi. Ukasi Erkin havo gimnastikasi janri ijroçisi.

    Toşpölat Tursunov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЗАРИФОВЛАР СУЛОЛАСИ - ўзбек цирк санъати усталари авлоди. Янги ўзбек цирк санъатининг вужудга келишида етакчи ўрин тутган. Сулола бошлиғи Ўзбекистон халқ артисти Зарифов Карим (1890 — Тошкент — 1960.20.12) — қизиқчи, муаллақчи, от ўргатиш ва чавандозликнинг асосчиси. Фаолиятини 8 ёшидан бошлаган. 1902 й. Тошкентда ташкил этилган биринчи Узбек ярим профессионал циркнинг ёш аъзоси. Шунингдек, давлат цирк санъати ва хўжалиги («Кооператив», 1924; «Қизил шарқ», 1927), Тошкет давлат цирки (1930), цирк билим юрти (1932) ташкилотчиси. Ўзбек миллий циркини яратиш ташаббускори, мураббийси. 3. ўз фаолияти давомида анъанавий халқ циркининг бесуяк, муаллақчилик, ҳуққабозлик, қизиқчилик, чавандозлик жанрларини ривожлантирди, циркни замонавий — гумбаз ости майдонига мослади ва янги цирк санъатига асос солди. 20й.ларда цирк қизиқчилиги ва клоунада, 30й.ларда «от ўйин» ва «чавандозлик» санъатини бирлаштириб янги томоша турини яратди. «Карим қизиқ нима дейди?» номли репертуар дастури асосида рафикаси Муборак Зарифова б-н янги цирк талабларига мое грим ва устбошларда ҳажв ва ҳазил мавзуларида қизиқчилик қилган, от ўйини ва эпчил чавандозликни томоша санъати даража сига кўтарди. Бу ишга ўз ўғилқизлари ва б. ёшларни жалб этди.

    Зарифова Муборак (1906.6.5 — Тошкент — 1992.1.3) — ўзбек циркининг қизиқчилик — клоунада жанридаги биринчи актриса. Цирк саҳнасига илк бор 1925 й. (эркакча кийимда) чик,қан. Эри б-н биргаликда цирк қизиқчилиги жанрида ишлаб, цирк репертуарига янгилик олиб кирган. «Ким кандай?», «Эшон ойим ёки тиш доктори», «Ашула ва шарпа» сингари қизиқчилик антрелари б-н шуҳрат қозонган. 1929 й.дан эри ва фарзандлари (Ҳакимжон, Холида) б-н чавандозлик қилиб, от устида турли мураккаб машклар бажарган.

    Зарифов Ҳаким (1924.17.9, Тошкент) — ўғли. Ўзбекистон халқ артисти (1964). Тошкент давлат консерваториясини тугатган (1946). Циркда ишлаб туриб 1946—47 й.лар Тошсовет мусиқали драма театрида дирижёрлик қилган. З.Ҳ. оила ижодий анъанасини ривожлантирган ва профессионаллик даражасини юксалтирган, ўзбек циркининг жаҳоншумул довруғини мустаҳкамлаган ижодкорлардан. Отаси яратган цирк чавандозлиги мактабининг давомчиси ва раҳбари. Ўғилқизлари ва набираларини ҳам шу йўлда тарбиялади. Ўз фаолияти давомида ўзбек цирк чавандозлигини ўта қалтис ва мураккаб хаттиҳаракатлар, гўзал туе ва мусиқий жилолар б-н бойитди. Бу жилоларда эпчиллик, ишонч, шижоат, завқушавқ уйғунлашиб кетган. Узбек цирки чавандозлиги мактабининг ҳозирги мураббийси сифатида фарзандлари, шогирдлари б-н мазкур цирк санъати мактаби истикболини таъминлаган.

    Зарифова Холида (1927.27.2, Тошкент) — қизи. Биринчилар қатори иш бошлаган ўзбек цирки аёл санъаткорларидан. Узбекистонда хизмат кўрсатган артист (1953). Уз ижодини 1937 й.дан бошлаган. 1938 й.дан от устида мураккаб машклар ижро эта бошлаган. 40й. лардан эса «Чавандозлар» дастурининг курки сифатида танилган ва ўргатилган от устида мураккаб машкларга ўзбек миллий рақсини уйғунлаштириб махсус томоша ижод этган, йиллар давомида раке мураккаблиги, гўзаллигини такомиллаштира борган. Кейинги йилларда «кузбойлағич» жанрини ҳам узлаштириб томоша кўрсатди. «Дўстлик» ордени (1998) б-н тадирланган.

    Зарифова Гавҳар Ҳаким қизи (1949.12.1, Тошкент) — Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1980). Тошкент давлат санъат интини тугатган (1982). З.лар чавандозлик мактабининг мураккаб анъаналарини ўзлаштирган. Унинг отда чопиши, хаттиҳаракатлари эпкини ниҳоятда баланд бўлиб, югураётган отнинг қорнидан ўтиб, яна эгар устига чиқади, сўнг от бўйнига осилиб айланади ва яна эгар устида тик туриб мураккаб машқлар бажаради. Ҳаракатларидаги бесуякка хос майин эгилувчанлик ва тезкорлик факат унинг ижодига хос.

    Зарифов Анвар Ҳаким ўғли (1956.9.6, Тошкент) — цирк чавандози. Елдек учиб бораётган от эгаридан бош б-н сирғалиб отнинг қорнидан ўтиб эгарга ўтиради, сўнгра чап оёғи узангида бўлиб, ўзини даст пастга ташлаб, боши, кифти ва икки қўли б-н ерда судралиб бориб, яна эгарга ўтиради. Кифти ва қўлларига тиралиб, оёқларини осмонга тик кўтаради. З.лар анъаналарини келажак авлодга етказишда сулоланинг ишончли вакили. Г. ва А. Зарифовларнинг онаси Нина Зарифова (1924.29.11, Иваново вилояти) — цирк артисти, чавандоз, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1969). Холида Зарифованинг фарзандлари Регина Зарифова (1949.10.11, Тошкент), Ойдин Тошканбоева (1953.30.10, Тошкент), Карима Фахриддинова (1960.12.1, Тошкент), Улуғбек Зарифов (1968.12.1, Тошкент)лар ҳам чавандозлик, дорбозлик, ҳайвон ва паррандалар ўргатиш ва ўйнатиш, қизиқчилик жанрларида ижод қиладилар. Бу фарзандларнинг отаси Фахриддин Шарифбоев (1928.11.5 Тошкент 1997.4.3) ҳам цирқда чавандоз бўлган. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1969). Гавҳар Зарифованинг фарзандлари Карима Зарифова (1982.5.2, Москва), ўғли Эркин Зарифов (1983.9.11, Москва) З.лар сулоласининг тўртинчи авлодига мансубдир. Карима циркда ўта мураккаб ҳисобланган бесуяк («Каучук») жанрининг тенги йўқ юлдузи сифатида 1994 й.да Монте Карлода ўтказилган цирк санъати ёш истеъдодларининг жаҳон кўриги совриндори, Парижда ўтказилган (1995) «Келажак циркининг юлдузлари» жаҳон фестивалининг ғолиби сифатида олтин медалга сазовор бўлди. Укаси Эркин ҳаво гимнастикаси жанри ижрочиси.

    Тошпўлат Турсунов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.