Zaryad

Zaryad — 1) elektr 3. — elektromagnit maydon manbai; zaryadlangan zarralarning uzaro elektromagnit ta'sirlaşuvi intensivligini ifodalaydigan fizik kattalik. Bir xil işorali Z.lar birbiridan itariladi, har xil işorali Z.lar esa birbiriga tortiladi (q. Kulon qonuni). Elektronlar, pozitronlar, protonlar, zaryadli mezonlar va b. elementar zarralar hamda atom yadrosi eng kiçik musbat yoki manfiy elektr Z.ga ega. Elektr 3., odatda, elektrostatik birliklar (SGSE) yoki kulonlar b-n ulçanadi. Eng kiçik elementar elektr 3. ye = (4,80298 ± 0,000201) • 10 |0 SGSE birlikka teng. Elementar elektr Z.ni birinçi marta 1911 y.da R. E. Milliken aniq ulçagan; 2) portlovçi modda Z.i — maxsus kamera (şurp, quduq va b.) ga joylaştirilgan, vazni va örnatiladigan joyi oldindan hisoblangan hamda portlatişga tayyorlangan portlovçi modda; 3) uloqtiriladigan porox Z.i — öq otar qurol stvoli kanalida snaryad (mina, öq) ni harakatga keltiriş va kerakli tezlikda otiş uçun zarur bölgan, gilza yoki alohida qopçiklar (kartuzlar)ga joylaştirilgan ma'lum miqdordagi porox; 4) qattiq raketa yoqilğisi Z.i — dvigatel kamerasiga joylaştirilgan va yonganda raketani harakatlantiruvçi reaktiv kuç hosil qiladigan bir yoki bir neça qattiq yoqilği bloki (şaşkasi).