Zeyeman effekti

Zeyeman effekti — atom va atom sistemalarining magnit maydonda energiya sathlari va spektral çizik,larining ajralişi. P. Zeyeman natriy buğining magnit maydonida yoruğlanişini tekşiriş paytida kaşf etgan (1896). 3. e. ning sodir bölişiga magnit momentiga ega atom sistemasining taşqi magnit maydonida qöşimça energiya olişi sabab böladi. Natijada uning energiya satxlari va, demak, spektr çiziklari ajraladi. 3.e.ni kuzatiş uçun P. Zeyeman bir jinsli, kuçli (10—15000 ersted) elektromagnit qutblari orasiga çizik,li spektr manbai (mas, vakuum yoyi) joylaştirib, undan çiqayotgan yoruğlik nurini katta ajratiş kuçiga ega bölgan spektral apparat S ga yönaltirgan. Hyp qutblanişini kuzatiş uçun uning yöliga analizator joylaştirilgan. Qutblantirgiç vazifasini magnit maydoni bajargan. Hodisa ikki yönalişda: maydonga tik va maydon yönalişida kuzatilgan. Oddiy çastota v li atom spektrlari (mas, N, Zn, Cd) magnit maydoniga kiritilgandan söng maydon yönalişi böyiça v—Av va v+Av dubletiga va maydonga tik yönaliş böyiça kuzatilganda esa V—Av, v va v+Av tripletiga ajralgan. 3. e. elektronlarning mavjudligini va atomlarning murakkab tuzilganligini isbotlaşda juda muhim rol öynadi. U elektronlar qobiğidagi elektron magnit momenti proyeksiyasining diskret qiymatiga boğliqbölgan energetik darajasi haqida ham bevosita ma'lumot beradi.