Ziviye

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 87–88-b. — ziyouz.com

Ziviye — Eronning şim.ğarbidagi qad. manzilgoh (mil. av. 8-a. oxiri — 7a. örtasi). 3. dan oltin, kumuş, jezdan yasalgan buyumlar xazinasi topilgan (1947). Fransuz arxeologi R. Girşman tomonidan 1950—60 y. larda tadqiq etilgan. 341 ta buyumdan 43 tasi oltin, 71 tasi kumuş, 103 tasi fil suyagidan işlangan. 3. tepaligi ustida kiçik qal'a xarobalari saqlangan (mil. av. 8a. oxiri — 7 a. örtasi). R. Girşmanning fikriça, 3. tepaligi skiflar podşosi (Partatuy) ning öğli, skiflar yölboşçisi Madiyning qabri bölgan (mil. av. taxm. 624 y. vafot etgan). Köplab qurolaslaha, hokimiyat belgisi sanalgan diadema, oltin kamar, pektoral — kökrakka taqiladigan bezak va b. topilgan. Oltin buyumlardan birida podiyu öziga hamla qilayotgan şerga şamşir urayotgani, sopol buyumlarda oyoqlarini yiğiştirib olgan şoxli buğu, qoplon, toğ eçkisi, grif (afsonaviy yirtqiç quş), quyon va b. tasviri skiflarning «hayvoniy uslubida» işlangan.

Köçmançilarning jangovar qöşinlari dastlab mil. av. 8a. ga oid Yaqin Şarq yozma manbalar (bizga ma'lum bölgan eng kadimiysi — ossuriyalik josuslarni Urartudan 720y. larda yozgan xabarnomasi)ida: «umman manda (manda qabilasi)», «gummaru» (kimmeriylar), «aşkuzay», «işkuzay» (skiflar), «saka» (saklar) uçraydi. 7a. ning 70y. lari bu qabilalar Old Osiyo taşqi siyosatida faol qatnaşa boşlaydilar va keyinçalik hatto Jan. Ozarbayjonda, Mana davlatining yaqin atrofida uzoq mavjud bölmagan (28 yil) «skif podşoligi» ni barpo etganlar.

Ad.: Lukonin V. G., Drevniy i rannesrednevekoviy Iran, M., 1987.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЗИВИЕ — Эроннинг шим.ғарбидаги қад. манзилгоҳ (мил. ав. 8-а. охири — 7а. ўртаси). 3. дан олтин, кумуш, жездан ясалган буюмлар хазинаси топилган (1947). Француз археологи Р. Гиршман томонидан 1950—60 й. ларда тадқиқ этилган. 341 та буюмдан 43 таси олтин, 71 таси кумуш, 103 таси фил суягидан ишланган. 3. тепалиги устида кичик қалъа харобалари сақланган (мил. ав. 8а. охири — 7 а. ўртаси). Р. Гиршманнинг фикрича, 3. тепалиги скифлар подшоси (Партатуй) нинг ўғли, скифлар йўлбошчиси Мадийнинг қабри бўлган (мил. ав. тахм. 624 й. вафот этган). Кўплаб қуроласлаҳа, ҳокимият белгиси саналган диадема, олтин камар, пектораль — кўкракка тақиладиган безак ва б. топилган. Олтин буюмлардан бирида подию ўзига ҳамла қилаётган шерга шамшир ураётгани, сопол буюмларда оёқларини йиғиштириб олган шохли буғу, қоплон, тоғ эчкиси, гриф (афсонавий йиртқич қуш), қуён ва б. тасвири скифларнинг «ҳайвоний услубида» ишланган.

Кўчманчиларнинг жанговар қўшинлари дастлаб мил. ав. 8а. га оид Яқин Шарқ ёзма манбалар (бизга маълум бўлган энг кадимийси — оссуриялик жосусларни Урартудан 720й. ларда ёзган хабарномаси)ида: «умман манда (манда қабиласи)», «гуммару» (киммерийлар), «ашкузай», «ишкузай» (скифлар), «сака» (саклар) учрайди. 7а. нинг 70й. лари бу қабилалар Олд Осиё ташқи сиёсатида фаол қатнаша бошлайдилар ва кейинчалик ҳатто Жан. Озарбайжонда, Мана давлатининг яқин атрофида узоқ мавжуд бўлмаган (28 йил) «скиф подшолиги» ни барпо этганлар.

Ад.: Луконин В. Г., Древний и раннесредневековый Иран, М., 1987.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.