Ziyo Kökalp
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 90–91-b. — ziyouz.com
Ziyo Kökalp ZIYO KÖKALP, Gökalp (taxallusi; asl ismşarifi Mehmed Ziyo Tavfiq Afandi öğli) (1876, Diyorbakr — 1924, Istanbul) — faylasuf va sotsiolog. Turkiya Respublikasida milliy mafkura va sotsiologiya faniga asos solgan. Yoşligidan boşlab Turkiyada sultonlik tuzumiga qarşi kuraşdi. «Yoş qalamlar» jur. ini naşr qildirdi (1908 i. dan). 3. K. barça turkiy xalklarni turkçilik asosida birlaştiriş tarafdori, turkiy dunyo birligi ğoyalarini nazariy jihatdan işlab çiqdi. Buning uçun Usmonlilar sultonligi tomonidan ta'qib va quvğinga uçradi, surgun qilindi va qamoqqa taşlandi (1918). Keyinçalik Mustafo Kamol Otaturk tomonidan Turkiya Respublikasining mas'ul lavozimlariga tayinlandi. Yoş Turkiyaning milliy mafkurasini işlab çikdi. Turkiyada 9 jildlik kulliyoti çop qilindi (1952—82). 3. K. ning tarixga oid asarlarida Turkiya va turkiy xalklarning demokratik va milliy mustaqillik, taraqqiyot yöliga ötişining tarixiy, siyosiy tafsilotlari, nazariy muammolari, tajribasi va eng muhimi, turkiy tamaddunning kelgusi taraqqiyot yöllari bayon etilgan.
Ad.: Zohidiy A., Umumbaşariy turkiy sivilizatsiya: muammolar va yeçimlar, T., 1994; Özbekistonning yangi tarixi, 2kitob (Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida), T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗИЁ КЎКАЛП, Гўкалп (тахаллуси; асл исмшарифи Меҳмед Зиё Тавфиқ Афанди ўғли) (1876, Диёрбакр — 1924, Истанбул) — файласуф ва социолог. Туркия Республикасида миллий мафкура ва социология фанига асос солган. Ёшлигидан бошлаб Туркияда султонлик тузумига қарши курашди. «Ёш қаламлар» жур. ини нашр қилдирди (1908 и. дан). 3. К. барча туркий халкларни туркчилик асосида бирлаштириш тарафдори, туркий дунё бирлиги ғояларини назарий жиҳатдан ишлаб чиқди. Бунинг учун Усмонлилар султонлиги томонидан таъқиб ва қувғинга учради, сургун қилинди ва қамоққа ташланди (1918). Кейинчалик Мустафо Камол Отатурк томонидан Туркия Республикасининг масъул лавозимларига тайинланди. Ёш Туркиянинг миллий мафкурасини ишлаб чикди. Туркияда 9 жилдлик куллиёти чоп қилинди (1952—82). 3. К. нинг тарихга оид асарларида Туркия ва туркий халкларнинг демократик ва миллий мустақиллик, тараққиёт йўлига ўтишининг тарихий, сиёсий тафсилотлари, назарий муаммолари, тажрибаси ва энг муҳими, туркий тамаддуннинг келгуси тараққиёт йўллари баён этилган.
Ад.: Зоҳидий А., Умумбашарий туркий цивилизация: муаммолар ва ечимлар, Т., 1994; Ўзбекистоннинг янги тарихи, 2китоб (Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида), Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.