Ziyod zirasi

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 93–94-b. — ziyouz.com

Ziyod zirasi (arab. Azzira alZiyadiya) — qad. uzunlik ölçov birligi. Musulmon mamlakatlarining köpçiligida qöllanilgan. Qiymati 66,5 sm ga teng bölgan.

ZIYOD ibn SOLIH al Xuza'iy (? taxm. 754) — Abu Muslimning yaqin safdoş (naqib)laridan biri va sarkardasi. Arablarning xuza'a qabilasidan. Abu Muslim uni 10 ming kişilik qöşin b-n Buxorodagi Şarik ibn al-Maxriy harakatini bostiriş uçun yuborgan (750/751). Şarik b-n Z.i.S. qöşinlari örtasidagi uruş 37 kun davom qilgan. Şarik jangda halok bölgan. Buxoro amiri Abdujabbor ibn Şuayb şaharni qattiq mudofaa etgan. Z.i.S. Buxoroni ololmay şaharga öt qöyişni buyurgan: 3 kun içida şaharning katta qismi kuyib kul bölgan. Oxiri jang şaharning jan. qismidagi Attoron darvozasi oldida bölgan, juda köp aholi qirilib ketgan. Qolgan mudofaaçilarni şahar darvozasiga osişgan. Z.i.S. Samarqanddagi ğalayonni ham bostirgan. 751 y. Talas jangada Örta Osiyoda öz mavqeini kuçaytirmoqçi bölgan xitoy qöşinini butkul tormor keltirgan. 754 y. xalifa Mansur buyruği b-n Abu Muslimga qarşi çiqqan. Z.i.S.ga qarşi bölgan Buxoro hokimlari Abu Muslimni qöllabquvvatlaşgan. Z.i.S. Samarqand atrofidagi Barkas qişloğida yaşovçi zodagon dehqon uyiga yaşiringan, lekin dehqon uni öldirib, boşini barkaşga solib Abu Muslim oldiga olib kelgan.

Manba: Istoriya atTabari, T., 1987. Abu Sayd Gard izi, Zayn alaxbor. Ukraşeniye izvestiy, T., 1991; Bartol d V. V., Soçineniya, t. II (I), M, 1963; Özbekiston xalklari tarixi, 1j., T., 1992.

Faxriddin Hasanov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЗИЁД ЗИРАСИ (араб. Аззира алЗиядия) — қад. узунлик ўлчов бирлиги. Мусулмон мамлакатларининг кўпчилигида қўлланилган. Қиймати 66,5 см га тенг бўлган.

ЗИЁД ибн СОЛИҲ ал Хузаъий (? тахм. 754) — Абу Муслимнинг яқин сафдош (нақиб)ларидан бири ва саркардаси. Арабларнинг хузаъа қабиласидан. Абу Муслим уни 10 минг кишилик қўшин б-н Бухородаги Шарик ибн ал-Махрий ҳаракатини бостириш учун юборган (750/751). Шарик б-н З.и.С. қўшинлари ўртасидаги уруш 37 кун давом қилган. Шарик жангда ҳалок бўлган. Бухоро амири Абдужаббор ибн Шуайб шаҳарни қаттиқ мудофаа этган. З.и.С. Бухорони ололмай шаҳарга ўт қўйишни буюрган: 3 кун ичида шаҳарнинг катта қисми куйиб кул бўлган. Охири жанг шаҳарнинг жан. қисмидаги Атторон дарвозаси олдида бўлган, жуда кўп аҳоли қирилиб кетган. Қолган мудофаачиларни шаҳар дарвозасига осишган. З.и.С. Самарқанддаги ғалаённи ҳам бостирган. 751 й. Талас жангада Ўрта Осиёда ўз мавқеини кучайтирмоқчи бўлган хитой қўшинини буткул тормор келтирган. 754 й. халифа Мансур буйруғи б-н Абу Муслимга қарши чиққан. З.и.С.га қарши бўлган Бухоро ҳокимлари Абу Муслимни қўллабқувватлашган. З.и.С. Самарқанд атрофидаги Баркас қишлоғида яшовчи зодагон деҳқон уйига яширинган, лекин деҳқон уни ўлдириб, бошини баркашга солиб Абу Муслим олдига олиб келган.

Манба: История атТабари, Т., 1987. Абу Сайд Гард изи, Зайн алахбор. Украшение известий, Т., 1991; Бартол ьд В. В., Сочинения, т. II (I), M, 1963; Ўзбекистон халклари тарихи, 1ж., Т., 1992.

Фахриддин Ҳасанов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.