Zoogigiyena
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 130–131-b. — ziyouz.com
Zoogigiyena ZOOGIGIYENA, hayvonlar gigiyenasi — hayvonlar soğliğini saq-laş töğrisidagi fan. Hayvon organiz-mi b-n taşki muhitning özaro ta'sirini, hayvonlar soğliğini himoya qiliş, ularni boqiş va parvariş etiş, ulardan foydalaniş, soğlom nasl oliş şaroitlarini hamda çorva mahsuldorligini oşiriş yöllarini örganadi. Taşqi muhitning noqulay ta'sirini kamaytiriş yoki yöqotiş usullarini işlab çiqiş, yuqori sanitariya sifatlariga ega bölgan çorvaçilik mahsulotlari oliş, taşqi muhitni oqova suvlar, ferma va çor-vaçilik komplekslarining i.ç. çiqindilari b-n ifloslanişidan muhofaza qiliş ham 3. vazifalariga kiradi. 3. odamni zooantroponozlardan va kasb kasalliklaridan muhofaza qilişga ham bevosita aloqador. 3. kasalliklarning oldini oliş töğrisidagi fan sifatida veterinariya fanlariga kiradi va hayvonlar fiziologiyasi, zootexniya, toksikologiya, mikrobiologiya, q.x. iqtisodiyoti va b. fanlar b-n boğliq.
3. umumiy va xususiy Z.ga bölinadi. U mumiy 3. havo va tuproq muhiti, suv va suğoriş, ozuqalar va oziqlan-tiriş gigiyenasi, çorvaçilik binolari mikroiklimi masalalarini, şuningdek, mollarni yayratiş, yoz va qişda boqiş, saqlaş rejimlarini örganadi; çorvaçilik binolari, veterinariya va veterinariya-sanitariya obyektlarini loyihalaş, quriş va ulardan foydalaniş, ferma va çorvaçilik komplekslarida infeksion kasalliklar tarqalmasligi talablarini belgilaydi. Xususiy 3. umumiy 3. vazifalari va talablarini mamla-katning iqlim zonalarini hisobga olgan holda hayvonlarni saqlaş va oziklantiriş şaroitlari masalalarini hayvonlarning turi, yoşi, jin-si, yönalişiga qarab örganadi. 3. öz vazifalarini bajarişda statistik, sanitariya tekşiruvi, klinik fiziologiya tadqiqot usullaridan foydalanadi.
Özbekistonda çorva mollarini boqiş va parvarişlaş, davolaş va kasalliklardan himoya qiliş işlari uzoq tarixga ega bölsa-da, 3. fan sifatida 20-a. boşlaridan rivojlana boş-ladi. 3. sohasida ikdim va binolar mik-roiqlimining hayvonlar organizmiga ta'siri, fermada mollarni joy-laştiriş meyorlari, fermalarni sifatli içimlik suvi b-n ta'minlaş, sifatli ozuqa tayyorlaş, turli xil moddalardan zaharlanişning oldini oliş, mollarni yaylovlarda boqiş va ularni turli zararli haşarotlar ta'-siridan saklaş va b. masalalar örga-nildi. 3. böyiça i.t. işlari Özbekiston veterinariya institutipya., Samarqand qişloq xöjaligi in-tining veterinariya f-ti va Toşkent agrar un-ti zootexniya f-tlari kafedralarida olib boriladi.
3. tavsiyalari va talablari barça xöjaliklarda hayvonlarni parvarişlaş, boqiş, saqlaş va köpaytiriş böyiça majburiy bölgan zootexnika va veterinariya qoidalariga kiradi.
Ad.: Suvonqulov Y. A., Qişloq xöjaligi hayvonlari gigiyenasi, T., 1994; Şopölatov J., Veterinariya asoslari, T., 1994.
Ermuhammad Toşpölatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗООГИГИЕНА, ҳайвонлар гигиенаси — ҳайвонлар соғлиғини сақ-лаш тўғрисидаги фан. Ҳайвон организ-ми б-н ташки муҳитнинг ўзаро таъсирини, ҳайвонлар соғлиғини ҳимоя қилиш, уларни боқиш ва парвариш этиш, улардан фойдаланиш, соғлом насл олиш шароитларини ҳамда чорва маҳсулдорлигини ошириш йўлларини ўрганади. Ташқи муҳитнинг ноқулай таъсирини камайтириш ёки йўқотиш усулларини ишлаб чиқиш, юқори санитария сифатларига эга бўлган чорвачилик маҳсулотлари олиш, ташқи муҳитни оқова сувлар, ферма ва чор-вачилик комплексларининг и.ч. чиқиндилари б-н ифлосланишидан муҳофаза қилиш ҳам 3. вазифаларига киради. 3. одамни зооантропонозлардан ва касб касалликларидан муҳофаза қилишга ҳам бевосита алоқадор. 3. касалликларнинг олдини олиш тўғрисидаги фан сифатида ветеринария фанларига киради ва ҳайвонлар физиологияси, зоотехния, токсикология, микробиология, қ.х. иқтисодиёти ва б. фанлар б-н боғлиқ.
3. умумий ва хусусий З.га бўлинади. У мумий 3. ҳаво ва тупроқ муҳити, сув ва суғориш, озуқалар ва озиқлан-тириш гигиенаси, чорвачилик бинолари микроиклими масалаларини, шунингдек, молларни яйратиш, ёз ва қишда боқиш, сақлаш режимларини ўрганади; чорвачилик бинолари, ветеринария ва ветеринария-санитария объектларини лойиҳалаш, қуриш ва улардан фойдаланиш, ферма ва чорвачилик комплексларида инфекцион касалликлар тарқалмаслиги талабларини белгилайди. Хусусий 3. умумий 3. вазифалари ва талабларини мамла-катнинг иқлим зоналарини ҳисобга олган ҳолда ҳайвонларни сақлаш ва озиклантириш шароитлари масалаларини ҳайвонларнинг тури, ёши, жин-си, йўналишига қараб ўрганади. 3. ўз вазифаларини бажаришда статистик, санитария текшируви, клиник физиология тадқиқот усулларидан фойдаланади.
Ўзбекистонда чорва молларини боқиш ва парваришлаш, даволаш ва касалликлардан ҳимоя қилиш ишлари узоқ тарихга эга бўлса-да, 3. фан сифатида 20-а. бошларидан ривожлана бош-лади. 3. соҳасида икдим ва бинолар мик-роиқлимининг ҳайвонлар организмига таъсири, фермада молларни жой-лаштириш меъёрлари, фермаларни сифатли ичимлик суви б-н таъминлаш, сифатли озуқа тайёрлаш, турли хил моддалардан заҳарланишнинг олдини олиш, молларни яйловларда боқиш ва уларни турли зарарли ҳашаротлар таъ-сиридан саклаш ва б. масалалар ўрга-нилди. 3. бўйича и.т. ишлари Ўзбекистон ветеринария институтипя., Самарқанд қишлоқ хўжалиги ин-тининг ветеринария ф-ти ва Тошкент аграр ун-ти зоотехния ф-тлари кафедраларида олиб борилади.
3. тавсиялари ва талаблари барча хўжаликларда ҳайвонларни парваришлаш, боқиш, сақлаш ва кўпайтириш бўйича мажбурий бўлган зоотехника ва ветеринария қоидаларига киради.
Ад.: Сувонқулов Й. А., Қишлоқ хўжалиги ҳайвонлари гигиенаси, Т., 1994; Шопўлатов Ж., Ветеринария асослари, Т., 1994.
Эрмуҳаммад Тошпўлатов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.