Zulfiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148–149-b. — ziyouz.com
Zulfiya (taxallusi; töliq ismşarifi Zulfiya Isroilova) (1915.1.3— Toşkent — 1996.1.8) — şoira, jurnalist, tarjimon, jamoat arbobi. Özbekiston xalq şoirasi (1965). Mehnat Qahramoni (1984). Şoir Hamid Olimjonnit rafiqasi. Xotin-qizlar ped. bilim yurtini tugatgaç (1931—34), Özbekiston Fanlar qömitasi qoşida-gi Til va adabiyot in-ti aspiranturasiga öqişga kirgan (1935). Söng Yoşlar va ösmirlar adabiyoti naşriyotida muharrir (1938—40), Özbekiston davlat naşriyotida bölim mudiri (1941— 50), «Özbekiston xotin-qizlari» (q. «Saodat») jur.da bölim mudiri (1950—53), boş muharrir (1954—85) bölib işlagan.
3. ning ilk şe'ri 1931 y. da «Işçi» gaz. da bosilgan. Dastlab 1932 y. «Hayot varaqalari» şe'rlar töplami naşr etilgan. Şundan keyin uning «Temiroy» (1934), «Şe'rlar», «Qizlar qöşiği» (1939) şe'riy kitoblari e'lon qilintan. 3. şe'riy ijodining nurlanişi «Uni Farhod der edilar» (1943), «Hijron kunlarida» (1944) va «Hulkar» (1947) töplamlari b-n boglik. Ayniqsa, H. Olimjonning bevaqt vafotidan keyin (1944) yozilgan, ru-hiy silsilalar va qalb iztiroblari b-n töla şe'rlar 3. ijodida jiddiy özgarişlar sodir bölganidan darak berdi. 3. şaxsiy fojiasi tasviri orqali 2-jahon uruşidan katta talafot va yöqotişlar b-n çiqqan xalqning dard va alamlarini ifodaladi.
40-y. lar oxirida e'lon qilingan Sovet davlatining san'at va adabiyot töğrisidagi qarorlari özbek adabiyo-tiga ham katta zarar keltirdi. 3. bad-bin kayfiyatlar — pessimistik keçin-malar kuyçisi sifatida ta'na toşlari ostida qoldi. Şundan keyin u, boş-qa qalamkaş birodarlari singari, «davr ğoyalari» ni ifodalovçi şe'rlar yozişga ötdi. Lekin köp ötmay, özbek ayollari hayotini yaxşi biluvçi şoira va jurnalist sifatida dugonalari haqida şe'r va publitsistik ma-qolalar yozdi, ularni ijtimoiy faollikka çaqirdi, insoniy haq-huquklarining poymol bölmasligi uçun kuraşdi.
50-y.larning 2-yarmida 3. Osiyo va Afrika yozuvçilarining tinçlik va xalqaro birdamlik şiori ostida ötgan harakatida faol qatnaşib, jahonning köpgina mamlakatlarida böldi. Hindiston, Misr, Yaponiya va qöşni respublikalarga qilgan safari şoira ijodida çuqur iz qoldirdi. «Muşoira», «Öğlim, sira bölmaydi uruş», «Qozoğiston ölanlari», «Men çizolmagan surat» singari şe'rlari 3. ga şuhrat keltirdi. 3. şe'rlarida tasvir etilayotgan hayot kölami kengay-ib, uning ijodiga xorijiy xalqlar hayoti manzaralari ham kirib keldi. 70-y. lardan boşlab 3. ijodidagi mil-liy hayot tasvirida yangi ranglar ka-malagi paydo böldi, haqqoniylik va his-hayajon kuçaydi. «Öylar» (1965) şe'riy guldastasi b-n boşlangan vo-qelikni falsafiy idrok etiş tamoyili «Visol» (1972), «Yillar, yillar...» (1975) şe'riy kitoblarida da-vom etib, 3. ijodida çinakam badiiy yuksaliş davri boşlanganini namoy-iş etdi. U yana doston janriga qay-tib, ustoz Oybekning sönggi safariga bağişlangan «Quyoşli qalam» (1970) dostonini yaratdi. Ayni paytda şoira bolalarga bagişlangan tur-kum şe'rlar ham yozdi («Lolaqizğal-doq», 1975).
3. hayotining muhim bir qismini Hamid Olimjonning adabiy merosini örganiş va naşr etiş işiga bağişladi. Ana şu jarayonning uzviy qismi sifatida u şoirning «Semurğ yoki Parizod va Bunyod» dostoni asosida qöğirçoq teatri uçun «Semurğ» pyesasi (S. Somova b-n hamkorlikda) hamda «Zaynab va Omon» operasi lib-rettosini yozdi.
A. S. Puşkin, M. Yu. Lermontov. N. A. Nekrasov, M. Voqif, L. Ukrainka, M. Dilboziy, S. Kaputikyan, E. Ognetsvet, Mustay Karim, Amrita Pritam, Ye. Bagryana va b. ning asarlarini özbek tiliga tarjima qilgan.
3. asarlari köplab çet tillarda, şuningdek, qardoş turkiy xalqlar tillarida naşr etilgan. 3. xalqaro Javaharlal Neru (1968), «Nilufar» (1971) mukofotlari hamda Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti (1970)
laureati. Şuningdek, u Bolgariyaning «Kirill va Mefodiy» (1972) ordeniga sazovor bölgan.
Özbekiston hukumati atoqli şoiraning madaniyatimiz taraqqiyotidagi katta xizmatlarini e'tiborga olib, Zulfiya nomidagi Davlat mukofotins ta'sis etdi. Toşkentdagi köçalardan biriga 3. nomi berilgan.
As: Tanlangan asarlar [3 jildli], T., 1985.
Ad.: Sultonova M., Ijod sahifalari, T., 1975; Zulfiya [bibliografiya], T., 1977; Sultonova M., Zulfiya, T., 1985; Ibrohimov M., Quyoşli şe'riyat ijodkori, T., 1986; Ehtirom [naşrga tayyorlov-çilar: Rahima Şomansurova, Ra'no Rahmo-nova], T., 1995.
Naim Karimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗУЛФИЯ (тахаллуси; тўлиқ исмшарифи Зулфия Исроилова) (1915.1.3— Тошкент — 1996.1.8) — шоира, журналист, таржимон, жамоат арбоби. Ўзбекистон халқ шоираси (1965). Меҳнат Қаҳрамони (1984). Шоир Ҳамид Олимжоннит рафиқаси. Хотин-қизлар пед. билим юртини тугатгач (1931—34), Ўзбекистон Фанлар қўмитаси қошида-ги Тил ва адабиёт ин-ти аспирантурасига ўқишга кирган (1935). Сўнг Ёшлар ва ўсмирлар адабиёти нашриётида муҳаррир (1938—40), Ўзбекистон давлат нашриётида бўлим мудири (1941— 50), «Ўзбекистон хотин-қизлари» (қ. «Саодат») жур.да бўлим мудири (1950—53), бош муҳаррир (1954—85) бўлиб ишлаган.
3. нинг илк шеъри 1931 й. да «Ишчи» газ. да босилган. Дастлаб 1932 й. «Ҳаёт варақалари» шеърлар тўплами нашр этилган. Шундан кейин унинг «Темирой» (1934), «Шеърлар», «Қизлар қўшиғи» (1939) шеърий китоблари эълон қилинтан. 3. шеърий ижодининг нурланиши «Уни Фарҳод дер эдилар» (1943), «Ҳижрон кунларида» (1944) ва «Ҳулкар» (1947) тўпламлари б-н боглик. Айниқса, Ҳ. Олимжоннинг бевақт вафотидан кейин (1944) ёзилган, ру-ҳий силсилалар ва қалб изтироблари б-н тўла шеърлар 3. ижодида жиддий ўзгаришлар содир бўлганидан дарак берди. 3. шахсий фожиаси тасвири орқали 2-жаҳон урушидан катта талафот ва йўқотишлар б-н чиққан халқнинг дард ва аламларини ифодалади.
40-й. лар охирида эълон қилинган Совет давлатининг санъат ва адабиёт тўғрисидаги қарорлари ўзбек адабиё-тига ҳам катта зарар келтирди. 3. бад-бин кайфиятлар — пессимистик кечин-малар куйчиси сифатида таъна тошлари остида қолди. Шундан кейин у, бош-қа қаламкаш биродарлари сингари, «давр ғоялари» ни ифодаловчи шеърлар ёзишга ўтди. Лекин кўп ўтмай, ўзбек аёллари ҳаётини яхши билувчи шоира ва журналист сифатида дугоналари ҳақида шеър ва публицистик ма-қолалар ёзди, уларни ижтимоий фаолликка чақирди, инсоний ҳақ-ҳуқукларининг поймол бўлмаслиги учун курашди.
50-й.ларнинг 2-ярмида 3. Осиё ва Африка ёзувчиларининг тинчлик ва халқаро бирдамлик шиори остида ўтган ҳаракатида фаол қатнашиб, жаҳоннинг кўпгина мамлакатларида бўлди. Ҳиндистон, Миср, Япония ва қўшни республикаларга қилган сафари шоира ижодида чуқур из қолдирди. «Мушоира», «Ўғлим, сира бўлмайди уруш», «Қозоғистон ўланлари», «Мен чизолмаган сурат» сингари шеърлари 3. га шуҳрат келтирди. 3. шеърларида тасвир этилаётган ҳаёт кўлами кенгай-иб, унинг ижодига хорижий халқлар ҳаёти манзаралари ҳам кириб келди. 70-й. лардан бошлаб 3. ижодидаги мил-лий ҳаёт тасвирида янги ранглар ка-малаги пайдо бўлди, ҳаққонийлик ва ҳис-ҳаяжон кучайди. «Ўйлар» (1965) шеърий гулдастаси б-н бошланган во-қеликни фалсафий идрок этиш тамойили «Висол» (1972), «Йиллар, йиллар...» (1975) шеърий китобларида да-вом этиб, 3. ижодида чинакам бадиий юксалиш даври бошланганини намой-иш этди. У яна достон жанрига қай-тиб, устоз Ойбекнинг сўнгги сафарига бағишланган «Қуёшли қалам» (1970) достонини яратди. Айни пайтда шоира болаларга багишланган тур-кум шеърлар ҳам ёзди («Лолақизғал-доқ», 1975).
3. ҳаётининг муҳим бир қисмини Ҳамид Олимжоннинг адабий меросини ўрганиш ва нашр этиш ишига бағишлади. Ана шу жараённинг узвий қисми сифатида у шоирнинг «Семурғ ёки Паризод ва Бунёд» достони асосида қўғирчоқ театри учун «Семурғ» пьесаси (С. Сомова б-н ҳамкорликда) ҳамда «Зайнаб ва Омон» операси либ-реттосини ёзди.
А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов. Н. А. Некрасов, М. Воқиф, Л. Украинка, М. Дилбозий, С. Капутикян, Э. Огнецвет, Мустай Карим, Амрита Притам, Е. Багряна ва б. нинг асарларини ўзбек тилига таржима қилган.
3. асарлари кўплаб чет тилларда, шунингдек, қардош туркий халқлар тилларида нашр этилган. 3. халқаро Жаваҳарлал Неру (1968), «Нилуфар» (1971) мукофотлари ҳамда Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти (1970)
лауреати. Шунингдек, у Болгариянинг «Кирилл ва Мефодий» (1972) орденига сазовор бўлган.
Ўзбекистон ҳукумати атоқли шоиранинг маданиятимиз тараққиётидаги катта хизматларини эътиборга олиб, Зулфия номидаги Давлат мукофотинц таъсис этди. Тошкентдаги кўчалардан бирига 3. номи берилган.
Ас: Танланган асарлар [3 жилдли], Т., 1985.
Ад.: Султонова М., Ижод саҳифалари, Т., 1975; Зулфия [библиография], Т., 1977; Султонова М., Зулфия, Т., 1985; Иброҳимов М., Қуёшли шеърият ижодкори, Т., 1986; Эҳтиром [нашрга тайёрлов-чилар: Раҳима Шомансурова, Раъно Раҳмо-нова], Т., 1995.
Наим Каримов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.