Abo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Abo — Finlandiyadagi şaharning şvedça nomi (Åbo); finça nomi Turku. Şahar Aura daryosi quyilişida, mamlakatning janubi-ğarbiy qirğoğida joylaşgan port va mintaqaviy markazdir.
Tarixi
13Turku nomi bozor ma'nosini beruvçi torg söziga boğlanadi. Şvedça Åbo nomi å («daryo») va bo («yaşaş joyi») sözlaridan tarkib topgan, degan talqin eng keng qabul qilingan. Rus tilida 1917-yilgaça şahar nomi Abo şaklida işlatilgan.
Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, papa Grigoriy IX 1229-yilda şaharni (Aboa) birinçi marta tilga olgan va şu yil şahar tttaşkil topgan yil sifatida qabul qilinadi. Özbekça Vikipediyada esa Turku haqidagi ilk yozma ma'lumotlar 1154-yilga oid arab manbalarida uçraşi, şahar 12-asr örtalarida savdo qişloği örnida bunyod etilgani aytiladi. Ingliz tilidagi Vikipediya ham 1154-yilgi Al-Idrisi xaritasida Turku tilga olinişini bildiradi.
Sobor 1300-yilda muqaddas qilingan. Örta asrlarda şahar Ganza savdosi va dengiz qatnovining muhim markazi, yepiskop qarorgohi bölgan. 1509 va 1522-yillarda daniyaliklar şaharni vayron qilgan. 1640-yilda Finlandiyaning birinçi universiteti — Qirollik akademiyasi şu yerda oçilgan.
1809-yilda Finlandiya Rossiya imperiyasi tarkibidagi buyuk knyazlikka aylanganda Turku qisqa muddat poytaxt bölgan; 1812-yilda poytaxt Xelsinkiga köçirilgan. 1827-yildagi katta yonğindan keyin hukumat idoralari ham Xelsinkiga ötgan, şahar rejasini nemis me'mori Karl Ludvig Engel yangilagan. 1918-yilda şvedtilli Åbo Akademi, ikki yildan keyin finlandtilli Turku universiteti oçilgan.
Geografiyasi
13Şahar Aura daryosining Arxipelag dengiziga quyiliş joyida, Finlandiyaning janubi-ğarbida joylaşgan; Janubi-Ğarbiy Finlandiya (Varsinais-Suomi) viloyatining ma'muriy markazi. Evropaning E18 yöli uni Sankt-Peterburg va Stokgolm bilan boğlaydi.
Aholisi
13Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 2023-yil oxirida aholisi 201 889 kişi bölgan; agglomeratsiyada 310 626 kişi yaşagan. Bu mamlakatdagi aholi soni böyiça oltinçi şahar. Inglizça Vikipediyada aholi taxminan 210 ming, agglomeratsiya taxminan 320 ming deyiladi. Şahar ikki tilli: inglizça Vikipediyaga köra 77 foiz finça, 5 foiz şvedça, 18 foiz boşqa tillarda sözlaşadi (rus Vikipediyasida 2009-yilda fin tili 87,7 foiz, şved tili 5,3 foiz).
Iqtisodiyoti
13Şahar yirik yuk va yölovçi portiga ega: Stokgolm va Mariehamn bilan parom qatnovi bor, yiliga uç milliondan ortiq yölovçi taşiladi. Maşinasozlik (kemasozlik, elektronika), töqimaçilik va neftni qayta işlaş korxonalari mavjud. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, mamlakat biotexnologik işlab çiqarişining taxminan 50 foizi va diagnostika sanoatining deyarli 60 foizi şu yerda jamlangan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Turku 2011-yilda Tallin bilan birga Evropa madaniyat poytaxti deb e'lon qilingan. 1996-yilda «Rojdestvo şahri» deb e'lon qilingan. Roman uslubidagi sobor (13–15-asrlar) va qasr (1280, 16–17-asrlarda qayta qurilgan) saqlangan. Şaharda universitetlar va muzeylar bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/467 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/467
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/467
Raqamlarda
Aholi soni · 31-dekabr 2025
210 ming kişi
+1,6 %31-mart 2025ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q38511wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.