Adgeziya

Adgeziya (lotinça adhaesio — «yopişiş») — bir-biriga tegib turgan, tabiati har xil bölgan qattiq yoki suyuq jismlar sirtlarining özaro yopişib qolişi. ÖzME'ga köra, bu hodisa jismlar (fazalar) çegarasidagi molekulalar orasidagi ta'sirlaşuv natijasida yuzaga keladi. Bir xil moddaning zarralari orasidagi tortişuv esa kogeziya deb ataladi.12

Rusça Vikipediyaga köra, adgeziyani molekulalararo kuçlar — Van-der-Vaals kuçlari, qutbli ta'sirlar, ba'zan esa moddalarning bir-biriga diffuziyasi — yuzaga keltiradi. Uning miqdoriy ölçovi sifatida ikki sirtni bir-biridan ajratiş uçun sarflanadigan solişturma iş olinadi. Ba'zi hollarda adgeziya kogeziyadan kuçliroq bölişi mumkin: unda birikmani tortib ajratganda uziliş çegarada emas, balki materiallardan böşroğining içida yuz beradi.

Inglizça Vikipediya kundalik misol keltiradi: kogeziya suvni tomçi şakliga keltiradi, sirt taranglik uni deyarli şar şakliga solib turadi, adgeziya esa tomçini boşqa jism sirtida uşlab turadi. Suyuqlik va qattiq jism çegarasidagi namlaniş darajasi ham adgeziya bilan kogeziyaning nisbatiga boğliq: adgeziya kuçli, kogeziya kuçsiz bölsa, suyuqlik sirtga yaxşi yoyiladi.

Adgeziyani yagona nazariya bilan tuşuntirib bölmaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, uning bir neça mexanizmi farqlanadi: mexanik (yopişqoq modda sirtdagi ğovak va yoriqlarga kirib, ilmoqdek uşlaniş), kimyoviy (çegarada kovalent, ion yoki vodorod boğlar hosil böliş), dispersion (Van-der-Vaals tortişuvi), elektrostatik va diffuzion mexanizmlar. Rusça Vikipediya ham adsorbsion, elektr, elektron, diffuzion va kimyoviy nazariyalarni sanab ötadi.

Adgeziya işqalanişga ham ta'sir qiladi: Rusça Vikipediyaga köra, köp materiallarga kuçsiz yopişadigan teflonning işqalaniş koeffitsiyenti past bölişi şu bilan izohlanadi.

ÖzME'ga köra, adgeziya detallarni yelimlaş, payvandlaş va kavşarlaş orqali biriktirişda, lok va böyoq surtişda keng qöllanadi; galvanik qoplamalar va oksid pardalar hosil qiliş ham şu hodisaga asoslanadi. Rusça Vikipediyaga köra, korroziyaga qarşi himoyada böyoq qatlamining sirtga yopişiş kuçi qoplama qança uzoq xizmat qilişini belgilovçi asosiy körsatkiçdir, buning uçun sirt kir, yoğ va zangdan puxta tozalanişi kerak. Kompozit materiallarda tolalar yoki töldiruvçining asos modda bilan adgeziyasi materialning mustahkamligiga katta ta'sir körsatadi.

Biologiyada hujayra adgeziyasi haqida ham gapiriladi: Rusça Vikipediyaga köra, hujayralar sirtidagi maxsus oqsillar (integrinlar, kadgerinlar) ularning bir-biri bilan muayyan tartibda birikib, töqima hosil qilişini ta'minlaydi.