Akveduk
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Akveduk (lotinça «aqua» — suv va «duco» — eltaman), suv ötkazgiç-köprik — suvni jar, dara, daryo yoki yöl ustidan ötkazib beruvçi köpriksimon inşoot. ÖzME'ga köra, u nov yoki quvurdan iborat bölib, estakada şaklida quriladi; ötiladigan joyning kengligi va çuqurligiga qarab yoğoç, toş, beton, temir-beton yoki metalldan barpo etiladi. Rusça Vikipediyaga köra, keng ma'noda akveduk deb suvni yuqoridagi manbadan aholi punktlari, suğoriş yoki gidroenergetika tizimlariga yetkazuvçi butun suv yöliga aytiladi, tor ma'noda esa uning köprik şaklidagi qismiga.12
Tuzilişi
13Akveduk tuzilişi jihatidan viadukka öxşaydi, farqi şundaki, undan yöl emas, suv ötadi. Rusça Vikipediyaga köra, inşoot poydevor, uning ustiga qurilgan toş, çöyan yoki ğişt tayançlar va qirğoqdagi tayançlardan tarkib topadi; tayançlar orasiga mustahkamlik uçun odatda ravoqlar qilinadi, quvur yoki nov ana şu tizim ustidan ötkaziladi. Ikki tomondagi suv yöllari bir xil sathda bölişi şart. Yetarliça keng akveduklar orqali kemalar ham qatnay oladi — bunday inşootlar suv köprigi deb ataladi; inglizça Vikipediyaga köra, ular XVIII asrdagi sanoat inqilobi davrida kanal quriliş avj olganda keng tarqalgan.
Tarixi
13Akveduklar köproq qadimgi Rim bilan boğlansa-da, ular ança oldin paydo bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, ilk akveduklarni miloddan avvalgi 2000-yillar atrofida Krit orolidagi minoyliklar qurgan bölişi mumkin. Miloddan avvalgi VII asrda ossuriyaliklar Nineviya poytaxtiga suv yetkazuvçi 80 km uzunlikdagi ohaktoş akveduk barpo etgan, uning 300 m keng vodiydan ötuvçi qismi 10 m balandlikda bölgan.
Rusça Vikipediyaga köra, Rim şahriga suv 500 yil davomida qurilgan 11 ta akveduk orqali kelgan, ularning umumiy uzunligi 350 km ga yaqin bölib, faqat 47 km qismi yer ustidan ötgan. Eng uzun Rim akveduki milodiy II asrda Karfagenga suv yetkazgan va 141 km ga çözilgan. Fransiyadagi Pon-dyu-Gar akveduki juda aniq qurilgan: uning qiyaligi har kilometrga atigi 34 sm ni taşkil etgan va u kuniga 20 ming m³ suv ötkazgan. Rim akveduklari ming yildan ortiq vaqt davomida muhandislik andozasi bölib qolgan.
Özbekistonda
13ÖzME'ga köra, Özbekiston hududida akveduklar qadimdan yoğoç va toşdan qurilgan. Maşhur misollardan biri VIII asr oxiri — IX asr boşlarida Afrosiyobni suv bilan ta'minlaş uçun pişiq ğiştdan qurilgan inşoot bölib, u Jöyi arziz nomi bilan ma'lum.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Akveduk // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3473 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAkveduk. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3473
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3473
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Акведукru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Aqueduct (bridge)en.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 260-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 260-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.